Rekordzista opadów w Świętokrzyskiem
Absolutnym rekordzistą pod względem ilości opadów — nie tylko jesienią, ale i w skali całego roku — jest Pasmo Łysogór w Górach Świętokrzyskich. Miejscowości usytuowane bezpośrednio wokół Łysicy oraz Łysej Góry, takie jak Święta Katarzyna, Bodzentyn, Bieliny, Górno czy Nowa Słupia, doświadczają opadów zdecydowanie częściej i intensywniej niż reszta regionu. O ile na nizinnych obszarach województwa roczna suma opadów wynosi około 550–600 mm, o tyle w wyższych partiach Łysogór wartości te sięgają od 750 do nawet 900 mm.
Za ten stan rzeczy odpowiada przede wszystkim zjawisko opadu orograficznego. Jesienią nad Polskę docierają wilgotne masy powietrza znad Oceanu Atlantyckiego i Morza Północnego. Przemierzając stosunkowo płaskie tereny centralnej Polski, chmury natrafiają w regionie świętokrzyskim na gwałtowną przeszkodę topograficzną w postaci pasma górskiego. Powietrze zostaje zmuszone do gwałtownego wznoszenia się, gdzie na większej wysokości schładza się, a zawarta w nim para wodna ulega kondensacji. W efekcie nad wyższymi partiami terenu dochodzi do obfitego uwolnienia deszczu.
Mikroklimat Puszczy Jodłowej
Warto wspomnieć o wyjątkowym mikroklimacie Puszczy Jodłowej, wchodzącej w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Zwarte, wiekowe drzewostany jodłowo-bukowe zatrzymują ogromne ilości wilgoci w podłożu i stale oddają ją do atmosfery, zasilając lokalny obieg wody. Jesienią częstym zjawiskiem są tu także inwersje temperatury oraz długo utrzymujące się, gęste mgły, które sprawiają, że szczytowe partie Łysogór przez wiele dni pozostają spowite osiadłymi chmurami.
Jesienna wycieczka autem po Świętokrzyskiem. Zdjęcia
11
Południe regionu świętokrzyskiego z najmniejszą ilością opadów
Na drugim biegunie pod względem opadów znajdują się południowe i wschodnie krańce województwa, w tym Ponidzie, Kotlina Sandomierska oraz okolice Kazimierzy Wielkiej. Pasmo Łysogór działa dla nich niczym naturalny parawan, zatrzymuje większość wilgoci idącej z zachodu i północnego zachodu, tworząc tzw. cień deszczowy. Dzięki temu tereny na południu regionu cieszą się znacznie większą liczbą pogodnych, suchych dni, co sprzyja chociażby tutejszej tradycji rolniczej i winiarskiej.
Jak przygotować się na jesienne wędrówki po regionie świętokrzyskim?
Planując jesienną wycieczkę po regionie świętokrzyskim, warto pamiętać, że zmieniająca się aura wymaga przemyślanego przygotowania. Dynamicznie skracający się dzień wymusza wcześniejsze wychodzenie na szlak, a gęste, jesienne mgły w wyższych partiach Łysogór potrafią mocno ograniczyć widoczność i utrudnić orientację w terenie. Trzeba też uwzględnić zmienność podłoża: mchy, liście oraz słynne gołoborza po deszczu stają się niezwykle śliskie, dlatego stabilne, nieprzemakalne buty trekkingowe z głębokim bieżnikiem są ważne dla bezpieczeństwa. Warto również ubierać się warstwowo, pamiętając o odzieży chroniącej przed porywistym, zimnym wiatrem na odsłoniętych polanach i grzbietach, a przed wyjściem w trasę zawsze sprawdzać lokalną prognozę pogody.
