Od szlacheckiego gniazda do nowoczesnego miasta
Historia Łopuszna sięga głębokiego średniowiecza, a pierwsze pisane wzmianki o miejscowości pochodzą już z 1355 roku. Nazwa miejscowości, choć brzmienie ma intrygujące, ma bardzo naturalne pochodzenie – wywodzi się od łopianu, zwanego dawniej łopuchem, który niegdyś bujnie porastał te tereny. Przez wieki Łopuszno było prywatną własnością szlachecką, przechodząc z rąk rodów Łopuszańskich i Łąckich do rodziny Derszniaków, aż w 1732 roku, poprzez małżeństwo Anny Derszniakówny z Janem Dobieckim, stało się siedzibą rodu Dobieckich na ponad dwieście lat.
Dla wielu turystów zaskoczeniem może być fakt, że mimo swojej bogatej, miejskiej zabudowy z centralnym rynkiem, Łopuszno przez większość swojej historii formalnie było wsią. Dopiero niedawno, 1 stycznia 2023 roku, miejscowość odzyskała należne jej miejsce w hierarchii administracyjnej, otrzymując oficjalnie prawa miejskie. Ta zmiana statusu to nie tylko prestiż, ale też symbol dynamicznego rozwoju gminy, która liczy obecnie blisko 9 tysięcy mieszkańców i staje się coraz ważniejszym ośrodkiem w regionie.
Pałac w Łopusznie. Perła eklektyzmu projektu mistrza
Największym magnesem przyciągającym podróżnych do Łopuszna jest bez wątpienia Pałac Dobieckich. Obiekt ten uznawany jest za jeden z najbardziej udanych w skali całego regionu przykładów historyzującego eklektyzmu z przełomu XIX i XX wieku. Jego historia jest równie fascynująca co sama architektura. Choć Dobieccy rezydowali tu od XVIII wieku, pierwotnie mieszkali w drewnianym dworze. Dopiero Eustachy Dobiecki pod koniec XIX wieku postanowił wznieść rezydencję, która odzwierciedlałaby status i zamożność rodu.
Do zaprojektowania pałacu zatrudniono nie byle kogo, bo samego Władysława Marconiego – jednego z najwybitniejszych architektów tamtej epoki, twórcę tak ikonicznych budowli jak warszawski hotel Bristol czy kamienica „Pod Gigantami”. Budowę ukończono około 1897 roku, stawiając murowany gmach na piwnicach dawnego dworu. Budowla zachwyca swoją asymetryczną bryłą, licznymi ryzalitami oraz charakterystyczną neogotycką wieżą, która nadaje całości iście romantycznego charakteru. Elewacje wyłożone piaskowcem są bogato zdobione detalami, wśród których dumnie prezentuje się herb Ossoria należący do fundatorów.
10
Losy rezydencji. Od pożogi po szkolne dzwonki
Pałac w Łopusznie nie miał jednak łatwego życia. Zaledwie kilkanaście lat po ukończeniu budowy, w czasie I wojny światowej, budynek został ostrzelany przez artylerię i spłonął, popadając w ruinę. Dopiero w 1936 roku Zbigniew Dobiecki, ostatni prywatny właściciel majątku, podjął się trudu odbudowy rodzinnego gniazda. Niestety, radość z odnowionej rezydencji trwała krótko – wybuch II wojny światowej zmusił rodzinę do opuszczenia Łopuszna na zawsze.
Po 1945 roku majątek został znacjonalizowany, a pałac przejęły władze oświatowe. Przez dziesięciolecia mieścił się tu Powiatowy Zespół Szkół, co paradoksalnie uratowało budynek przed dewastacją, jaka spotkała wiele innych szlacheckich rezydencji w tamtym okresie. Uczniowie przez lata pobierali nauki w otoczeniu marmurowych portali i zabytkowych detali. Obecnie szkoła przeniosła się do nowoczesnego budynku przy ulicy Kasztanowej, a zabytkowy pałac, po długich bataliach prawnych, został odzyskany przez spadkobierców dawnych właścicieli.
Trzy fakty o Łopusznie, które Cię zaskoczą
Choć pałac jest głównym punktem programu, Łopuszno skrywa więcej tajemnic, które warto poznać przed wizytą:
- Brama starsza niż sam pałac – wchodząc na teren kompleksu, mijamy okazałą barokową bramę wjazdową. Pochodzi ona z pierwszej połowy XVIII wieku, co oznacza, że jest o ponad 150 lat starsza od murowanego pałacu Marconiego. Zdobiona jest rzeźbami rycerzy, które obecnie przechodzą gruntowną renowację
- Tu starły się armie królów i chanów – w 1512 roku pola pod Łopusznem były świadkiem jednej z wielkich bitew z Tatarami Krymskimi. Wojska polsko-litewskie pod wodzą hetmanów Mikołaja Kamienieckiego i Konstantego Ostrogskiego rozbiły tu hordę tatarską, uwalniając tysiące jeńców
- Wielokulturowe dziedzictwo – przed wojną Łopuszno było tętniącym życiem sztetlem. Żydzi stanowili aż 74% mieszkańców, a w miejscowości znajdowała się synagoga i mykwa. Dziś pamiątką po tamtych czasach jest m.in. kirkut, a dawna wielokulturowość wciąż jest ważnym elementem tożsamości miasteczka.
Atrakcje turystyczne Świętokrzyskie. Dlaczego warto tu zajrzeć?
Łopuszno to idealna propozycja na jednodniowy wypad z Kielc czy Częstochowy. Spacer po parku przypałacowym, który powstał w XVIII wieku, pozwala odetchnąć wśród starodrzewu – rosną tu m.in. rzadkie klony czerwone, modrzewie i potężne lipy. Obecnie trwają tam intensywne prace rewitalizacyjne, dzięki którym park i zabytkowa brama odzyskują dawny blask.
Warto również zwrócić uwagę na górujący nad okolicą kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Choć jego obecna forma to efekt odbudowy z lat 20. XX wieku po zniszczeniach wojennych, świątynia zachwyca swoją monumentalną sylwetą i ołtarzami wykonanymi przez wybitnych artystów tamtej epoki. Dla miłośników przyrody Łopuszno to brama do Pojezierza Świętokrzyskiego z jego unikalnymi jeziorkami, takimi jak Elżbiety czy Żabiniec, oraz tajemniczą Górą Dobrzeszowską ze śladami pogańskich kultów.
Weekendowy kierunek. Województwo świętokrzyskie zaprasza
Łopuszno udowadnia, że najciekawsze historie często kryją się w miejscach, które mijamy w pośpiechu. Dzisiejsze miasto, a dawna „ruchliwa wieś”, to przykład udanego połączenia szacunku do zabytkowej substancji z nowoczesnymi ambicjami. Jeśli szukasz miejsca, gdzie możesz dotknąć historii polskiego ziemiaństwa, a potem odpocząć w cieniu wiekowych drzew bez tłumów znanych z Sandomierza czy Bałtowa, Łopuszno powinno znaleźć się na Twojej liście „do odwiedzenia” w tym sezonie. To świętokrzyska atrakcja, która dopiero zaczyna odkrywać przed światem swoje najpiękniejsze karty.
Zobacz Jezioro Elżbiety na zdjęciach
7
źródła: Zabytek.pl, Wikipedia.
