Mała wieś, wielka historia. Od neolitycznych odkryć po gniazdo rodziny Postawków

Według lokalnych przekazów i zachowanych dokumentów, Odonów nigdy nie był tylko zwykłą osadą rolniczą. To miejsce, które od wieków przyciągało wizjonerów, przemysłowców i ludzi o niezwykłych życiorysach, tworząc unikalny mikroklimat kulturowy na południowym Ponidziu.

Zapomniana perła Ponidzia i jej neolityczne tajemnice

Historia Odonowa i jego najbliższych okolic sięga znacznie głębiej, niż wskazują na to pierwsze pisane wzmianki z XV wieku. Najnowsze badania archeologiczne, prowadzone w związku z budową obwodnicy Kazimierzy Wielkiej, rzuciły zupełnie nowe światło na przeszłość tego terenu. Okazało się, że peryferia dzisiejszej wsi były zamieszkane już przez najwcześniejsze społeczności rolnicze w dorzeczu Nidzicy.

Szczególne poruszenie w świecie nauki wywołało odkrycie pochówku przedstawiciela kultury pucharów dzwonowatych, datowanego na lata 2350–2250 p.n.e.. Znalezisko to jest wyjątkowe w skali południowo-wschodniej Polski. Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny ułożonego na lewym boku, wyposażonego w charakterystyczne naczynia: dwa dzbany i puchar. To jednak nie wszystko. Zachowane fragmenty wskazują, że na tych ziemiach żyli również budowniczowie monumentalnych grobowców sprzed 6000 lat oraz ludność kultury trzcinieckiej, pozostawiająca po sobie charakterystyczne kurhany.

Dwór w Odonowie. Od Mieroszewskich do Postawków

Sercem wsi i jej najbardziej rozpoznawalnym symbolem jest zespół dworski. Choć początki samej budowli giną w mrokach dziejów, wiadomo, że na przełomie XVIII i XIX wieku majątek należał do rodziny Mieroszewskich herbu Ślepowron. Smutnym śladem po ich obecności jest epitafium w kościele w Kazimierzy Wielkiej, upamiętniające ich córkę Emilię, zmarłą w 1835 roku.

Przełomowy dla Odonowa okazał się rok 1881, kiedy to zaniedbany majątek kupił Stanisław Postawka herbu Loewenstern. Pod rządami tej rodziny wieś stała się prężnym ośrodkiem ziemiańsko-przemysłowym. Bronisław Postawka, syn Stanisława, z początkiem XX wieku rozbudował dwór, nadając mu dzisiejszy kształt z charakterystycznymi weneckimi oknami i piętrową oficyną.

Mieszkańcy wspominają Odonów z tamtego okresu jako miejsce niezwykle nowoczesne. Dwór posiadał własną wieżę ciśnień, zasilającą krany bieżącą wodą, a jeszcze przed I wojną światową Bronisław założył tu prywatną elektrownię. Dynamomaszyna ładowała akumulatory, które dostarczały prąd nie tylko do pańskich pokoi, ale i do budynków dworskich oficjalistów.

Tajemnica „Czarnego Jeźdźca” i egzorcyzmy

Historia majątku ma też swoją mroczną stronę, która do dziś rozpala wyobraźnię miłośników tajemnic. Według dawnych zapisków, po tym jak dobra odonowskie przejął Stanisław z Ligęzy, w majątku zaczęły dziać się rzeczy trudne do wyjaśnienia. Legendy mówią o ukazywaniu się „czarnego jeźdźca na bezgłowej kobyle”.

Zjawiska te miały być tak uciążliwe, że majątek często zmieniał właścicieli, którzy nie radzili sobie z lękiem. Lokalna tradycja niesie wieść, że na przełomie XVIII i XIX wieku do Odonowa przyjechali nawet księża z Krakowa, aby przeprowadzić egzorcyzmy. Dopiero po tych wydarzeniach sytuacja miała się uspokoić, co pozwoliło rodzinie Mieroszewskich na zakup dóbr.

Franciszek Postawka – rajdowiec w cieniu dworskich lip

Najbarwniejszą postacią w historii Odonowa był bez wątpienia Franciszek Antoni Postawka, urodzony tu w 1922 roku. Ostatni przedwojenny dziedzic majątku był człowiekiem wielu pasji: podporucznikiem AK o pseudonimie „Ster”, wszechstronnym sportowcem i genialnym technikiem.

Po wojnie, mimo że władze komunistyczne zagrabiły rodzinny majątek, Franciszek nie poddał się. Stał się legendą polskiego sportu samochodowego:

• Wielokrotny Rajdowy Samochodowy Mistrz Polski w latach 50. i 60.
• Pierwszy nauczyciel i mentor Sobiesława Zasady
• Kierowca fabryczny FSO i Volvo, startujący m.in. w prestiżowym Rajdzie Monte Carlo.
• Współwydawca pierwszego komiksu „Solidarność – 500 dni” w drugim obiegu.

Mimo sukcesów w Warszawie i Krakowie, Franciszek zawsze wracał myślami do rodzinnego dworu. Dziś tradycję miejsca kontynuują jego spadkobiercy, którzy w 2006 roku odkupili zrujnowany obiekt od państwa, ratując go przed całkowitym zniszczeniem.

Edukacja w murach historii

Współczesny Odonów to także ważny ośrodek edukacyjny. Od 1947 roku w murach dawnego majątku działa szkoła zawodowa, obecnie znana jako Zespół Szkół Zawodowych im. Władysława Grabskiego. Placówka ta, położona zaledwie 2 km od Kazimierzy Wielkiej, kształci młodzież w profilach, które nawiązują do tradycji miejsca – od logistyki po hotelarstwo. Unikalną ofertą w regionie jest klasa o profilu sportowo-strzeleckim, korzystająca z własnej strzelnicy.

Ciekawostki o Odonowie

• Cegielnia „Lew”: Założona przez Postawków cegielnia była jednym z najważniejszych zakładów w powiecie. Jej wyroby sygnowane były znakiem lwa, nawiązującym do herbu właścicieli
• Weneckie okna: Podczas przebudowy dworu w latach 20. XX wieku wstawiono ogromne, nowoczesne okna, które do dziś są cechą charakterystyczną budowli
• Pamiątki po Mieroszewskich: Choć dwór kojarzy się z Postawkami, w pobliskiej Kazimierzy Wielkiej zachowały się epitafia dawnych dziedziców Odonowa
• Rajdowy duch: Franciszek Postawka niemal „etatowo” wygrywał rajdy Żubrów, a pasję do mechaniki wyniósł z dworskich warsztatów.

Dlaczego warto odwiedzić Odonów?

1. Cisza i natura: XIX-wieczny park podworski (wpisany do rejestru zabytków pod nr A.193) oferuje spokój, o który trudno w większych miastach
2. Ślady dawnej techniki: Można tu wciąż zobaczyć starą wieżę ciśnień oraz budynki dawnej dworskiej elektrowni
3. Klimat starej Polski: Odrestaurowane wnętrza dworu pozwalają poczuć atmosferę dawnej gościnności i szlacheckich tradycji
4. Bliskość Krakowa: To idealny cel na jednodniową wycieczkę – wieś leży zaledwie godzinę jazdy od stolicy Małopolski.

Odonów to dowód na to, że nawet najmniejsza miejscowość może skrywać warstwy historii, które łączą pradzieje z nowoczesnością. To miejsce, gdzie losy rajdowego mistrza splatają się z życiem neolitycznego rolnika, a wszystko to dzieje się wśród szumu starych drzew, które widziały więcej, niż jesteśmy w stanie zapisać w kronikach. Odwiedzając to miejsce, warto przystanąć na chwilę i wsłuchać się w „pieśń historii”, o której wspominają dzisiejsi opiekunowie dworu.

źródła: Historia Dworu - Odonow - Dwór w Odonowie, Wikipedia, PODRÓŻE PO POLSCE: Odonów. Majątek Jana Bohuna - strefa-se.