Triumf w plebiscycie Travelist. Polacy wybrali perłę Świętokrzyskiego
W prestiżowym plebiscycie zorganizowanym przez serwis Travelist we współpracy z Polską Organizacją Turystyczną internauci oddali tysiące głosów na najpiękniejsze obiekty historyczne w kraju. W kategorii „Najbardziej klimatyczne polskie ruiny” bezkonkurencyjny okazał się Zamek Krzyżtopór w Ujeździe, zdobywając 15,27% wszystkich głosów. Świętokrzyski kolos pokonał na podium tak słynne warownie, jak zamek w Czorsztynie (13,01%) oraz jurajski Ogrodzieniec (12,48%).
Wynik ten nie jest zaskoczeniem dla nikogo, kto choć raz przekroczył monumentalną bramę wjazdową w Ujeździe. Krzyżtopór to zabytek wyjątkowy – miejsce, w którym architektura włoskiego renesansu i baroku splata się z potężnymi obwarowaniami oraz gęstą siecią tajemnic i podań.
Megalomania magnata. Pałac, który miał przyćmić Europę
Historia zamku rozpoczęła się w 1621 roku z inicjatywy wojewody sandomierskiego Krzysztofa Ossolińskiego. Wykształcony i majętny magnat, dorobiwszy się wielkiego majątku m.in. na dostawach dla wojska, postanowił wznieść siedzibę rodową, która zdumiała i przyćmiła wszystkie inne magnackie rezydencje.
Krzyżtopór wzniesiono jako tzw. palazzo in fortezza – reprezentacyjny, wielopiętrowy pałac wpisany w pięcioboczną strefę fortyfikacji bastionowych z szeroką fosą. Nadzór nad pracami budowlanymi sprawował włoski architekt Wawrzyniec Senes (Lorenzo Senes). Nazwa obiektu powstała z połączenia dwóch symboli umieszczonych na bramie wjazdowej: krzyża (symbolu wiary fundatora oraz elementu herbu jego matki Dębno) i topora (herbu rodowego Ossolińskich). Budowniczy nazywał pałac także Krzysztoporem na cześć swojego imienia.
Architektoniczny kalendarz, akwarium w suficie i marmurowe stajnie
Z budowlą wiąże się słynna, przekazywana od pokoleń koncepcja architektonicznego kalendarza. Zgodnie z tą barwną legendą zamek zaprojektowano tak, by odzwierciedlał podział czasu:
- 4 wieże symbolizujące cztery pory roku,
- 12 wielkich sal odpowiadających dwunastu miesiącom,
- 52 komnaty symbolizujące tygodnie w roku,
- 365 okien odpowiadających liczbie dni.
Największe emocje odwiedzających budzą jednak opowieści o oszałamiającym luksusie wnętrz. Nad salą jadalną usytuowaną w wieży ośmiobocznej znajdować się miał szklany strop, przez który goście mogli obserwować pływające wyżej egzotyczne ryby. Z kolei w podziemnych stajniach konie jadły z marmurowych żłobów i przeglądały się w kryształowych lustrach, które dodatkowo doświetlały mroczne pomieszczenia.
Obiekt dysponował również nowatorskimi na swoje czasy rozwiązaniami technicznymi: zaawansowanym systemem grzewczym i wentylacyjnym, przewodami doprowadzającymi świeże powietrze oraz ręcznymi windami towarowymi do transportu potraw z kuchni. W podziemiach wieży do dziś bije także wydajne, lodowate źródełko wody pitnej, zwane Krzyżtopożanką.
Burzliwy upadek i status Pomnika Historii
Losy genialnej rezydencji okazały się tragiczne. Krzysztof Ossoliński zmarł nagle w 1645 roku, zaledwie rok po ukończeniu budowy. Jego syn i spadkobierca Krzysztof Baldwin zginął cztery lata później w bitwie pod Zborowem.
W październiku 1655 roku, podczas potopu szwedzkiego, najeźdźcy zajęli zamczysko podstępem bez jednego wystrzału, rabując bogate wyposażenie, zasobną bibliotekę i archiwum rodowe. Kolejne zniszczenia przyniosły walki konfederatów barskich wokół 1770 roku, po których zamek opustoszał i popadł w ruinę. Od 2018 roku Zamek Krzyżtopór posiada zaszczytny status Pomnika Historii.
Jak zaplanować wizytę w Krzyżtoporze? Praktyczny przewodnik
Dzięki pracom zabezpieczającym i konserwatorskim ruiny są doskonale przygotowane do bezpiecznego przyjmowania turystów przez cały rok.
- Trasy zwiedzania: Dla zwiedzających udostępniono 5 różnorodnych tras (m.in. trasa po bastionach, oficynach, cześć ogrodowa oraz specjalna trasa po piwnicach dla odważnych, gdzie niezbędna jest latarka).
- Nocne zwiedzanie: W wybrane terminy organizowane jest widowiskowe zwiedzanie z przewodnikiem w strojach z epoki, illuminated mury tworzą wówczas niepowtarzalny, mroczny klimat.
- Aplikacja AR i ułatwienia: Na miejscu można skorzystać z aplikacji mobilnej z rozszerzoną rzeczywistością, która pozwala zobaczyć, jak komnaty wyglądały w czasach swojej świetności. Zwiedzanie jest przyjazne dla właścicieli psów (wymagana smycz).
- Dojazd i parking: Zamek znajduje się w miejscowości Ujazd (gmina Iwaniska, pow. opatowski, woj. świętokrzyskie). Zmotoryzowani mogą skorzystać z dużego, bezpłatnego parkingu tuż pod murami warowni.
Niezależnie od tego, czy szukasz fascynujących opowieści historycznych, niezwykłych kadrów fotograficznych czy klimatycznego miejsca na spacer z rodziną – Zamek Krzyżtopór w Ujeździe gwarantuje niezapomniane wrażenia!
źrodła: Travelist, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, Zabytek.pl.
15
