Chroberz to jeden z tych punktów na mapie Ponidzia, gdzie czas płynie inaczej, a nagromadzenie pamiątek przeszłości na metr kwadratowy przyprawia o zawrót głowy. To tutaj król Kazimierz Wielki pił wodę wbrew zakazom lekarzy, a margrabia Aleksander Wielopolski stworzył rezydencję, która po latach „zagrała” w filmowej superprodukcji.
Jeśli szukacie alternatywy dla zatłoczonych kurortów, ta miejscowość w gminie Złota jest gotową odpowiedzią na pytanie: co zobaczyć w Chrobrzu? Znajdziecie tu nie tylko architektoniczne perły, ale i jedną z najpiękniejszych przystani kajakowych w regionie, położoną nad leniwie wijącą się Nidą.
Od „dzielnego” osadnika do 9 wersji nazwy. Krótka historia Chrobrza
Skąd pochodzi nazwa Chroberz? Etymologia słowa sięga staropolskiego przymiotnika „chrobry”, co oznaczało po prostu „dzielny”. Tradycja, poparta zapisami kronikarza Marcina Kromera, wiąże powstanie osady z Bolesławem Chrobrym, który miał tu wznieść zamek około 1019-1020 roku po powrocie z wyprawy kijowskiej.
Analizując metrykę miejscowości, można doliczyć się aż dziewięciu historycznych form zapisu nazwy: Chrober (1153), Hrober (1244), Chrober (1250), in Chroberz (1317), Chrobesz (1371), aż po ustalone w XV-XIX wieku formy zbliżone do dzisiejszej.
Historia nie szczędziła temu miejscu emocji. To tutaj w 1291 roku w nurtach Nidy zginął młody królewicz węgierski Jędrzej (Andrzej), a w 1370 roku śmiertelnie chory Kazimierz Wielki odpoczywał tu w drodze z łowów do Krakowa. Wieś przechodziła z rąk do rąk potężnych rodów: Tęczyńskich, Tarnowskich, Myszkowskich, aż po Wielopolskich, którzy uczynili z Chrobrza centrum swojej ordynacji.
Najcenniejsze zabytki Chrobrza. Co warto zobaczyć?
Pałac Wielopolskich: filmowe wnętrza i skarby Ponidzia
To bez wątpienia najbardziej efektowna atrakcja Chrobrza. Późnoklasycystyczny pałac został wzniesiony w latach 1857–1860 według projektu wybitnego architekta Henryka Marconiego. Fundatorem był margrabia Aleksander Wielopolski, postać tragiczna i kontrowersyjna w polskiej historii.
Budowla zachwyca jedenastoosiową elewacją z ryzalitem ozdobionym kolumnami i posągami autorstwa Andrzeja Pruszyńskiego. Wewnątrz znajduje się sala balowa z kasetonowym stropem, która posłużyła jako scenografia do filmu „Przedwiośnie” Filipa Bajona. Obecnie mieści się tu Ośrodek Dziedzictwa Kulturowego Ponidzia i Tradycji Rolnej, gdzie zobaczycie m.in. bibliotekę z oryginalną szafą margrabiego oraz wystawy archeologiczne.
8
Kościół Wniebowzięcia NMP. Renesansowy kunszt
Tuż obok pałacu stoi świątynia ufundowana w 1550 roku przez Stanisława Tarnowskiego. To jeden z najcenniejszych kościołów w północnej Małopolsce. W jego wnętrzu ukryte są dwa monumentalne renesansowe nagrobki pulpitowe przypisywane Janowi Michałowiczowi z Urzędowa – polskiemu rzeźbiarzowi epoki odrodzenia. Szczególną uwagę zwraca „śpiąca” postać fundatora, Stanisława Tarnowskiego, podróżnika, który dotarł nawet do Egiptu i Palestyny. Przy kościele stoi charakterystyczna drewniana dzwonnica z dachem krytym gontem.
14
Zamczysko. Śladami dawnych królów
Dla miłośników archeologii obowiązkowym punktem jest wzgórze zwane Zamczyskiem. Zachowały się tam ślady murów zamku rycerskiego z XIV wieku, który stanął w miejscu jeszcze starszego, XII-wiecznego grodu. To prawdopodobnie tutaj gościli książęta krakowscy, jak Leszek Biały czy Bolesław Wstydliwy.
Gotowy plan na spacer. Trasa zwiedzania Chrobrza
Chroberz to idealny przykład miejsca, gdzie zabytki Chrobrza można zwiedzić podczas jednego dłuższego spaceru bez konieczności wsiadania do auta:
- Start: Przystań kajakowa nad Nidą. Możecie tu bezpłatnie zaparkować samochód. To nowoczesne miejsce z placem zabaw i altanami, skąd roztacza się malowniczy widok na rzekę
- Kościół i drewniana dzwonnica. Idąc w górę wsi (ulicą Podzamcze), traficie do historycznego centrum z zabytkową świątynią
- Zespół pałacowo-parkowy. Kilka minut spacerem dalej znajduje się pałac otoczony parkiem w stylu angielskim, w którym rosną kilkusetletnie miłorzęby i ogromne platany
- Wzgórze Zamczysko. Zwieńczenie spaceru to wejście na wzgórze nad Nidą, by poczuć ducha dawnych wieców dzielnicowych.
Dla bardziej ambitnych piechurów polecany jest szlak do Woli Chroberskiej (ok. 11 km w obie strony), prowadzący na Wielką Górę, skąd z wysokości krzyża cholerycznego rozpościera się panorama na całe Ponidzie
Dlaczego Chroberz to nieodkryty skarb Ponidzia?
Województwo świętokrzyskie ma wiele znanych miejsc, ale to właśnie takie wsie jak Chroberz stanowią o autentyczności regionu. To tutaj historia wielkiej polityki i rodów arystokratycznych splata się z nadrzecznym spokojem i naturą. Chroberz pozostaje nieco w cieniu Buska-Zdroju czy Pińczowa, co czyni go idealnym celem dla „turystycznych odkrywców”, szukających ciszy i braku tłumów.
Niezależnie od tego, czy przyjedziecie tu na spływ kajakowy, czy na lekcję historii w pałacowych wnętrzach, Chroberz udowadnia, że najciekawsze wsie w Polsce często kryją się tuż za rogiem, czekając na ponowne odkrycie.
Praktyczne informacje dla turystów:
- Gdzie leży Chroberz? W powiecie pińczowskim, 15 km na południe od Pińczowa i 18 km od Buska-Zdroju
- Parkingi: Bezpłatne przy przystani kajakowej (ul. Chrobrego) oraz przy pałacu (ul. Parkowa 14)
- Zwiedzanie pałacu: W sezonie letnim wtorek-niedziela 11:00-18:00 (zimą krócej). Warto wcześniej zarezerwować termin telefonicznie
- Noclegi: Na miejscu działa m.in. Agroturystyka „Przy Chroberskiej Nidzie” oraz bezpłatne pole namiotowe przy przystani.
Źródła: Chroberz - Rozmusiaki.pl, Wikipedia, Świętokrzyskie Travel, chroberz.info, Zabytek.pl.
