Miniaturowy Wielki Kanion, jak o tym miejscu mówią z zachwytem turyści, to w rzeczywistości dawne wyrobisko, które zamiast szpecić krajobraz, stało się jego największą ozdobą. Góra Ciosowa kryje w sobie tajemnice sprzed 250 milionów lat, kiedy to na terenie dzisiejszej gminy Miedziana Góra szumiały nie lasy, lecz przesuwały się potężne, piaszczyste wydmy.
Choć region ten kojarzy się głównie z Łysicą czy zamkiem w Chęcinach, to właśnie tutaj, zaledwie kilkanaście kilometrów od Kielc, odnajdziemy spokój i surowe piękno, które zapiera dech w piersiach. To miejsce, gdzie historia geologiczna ziemi spotyka się z wielowiekową tradycją polskiego kamieniarstwa.
Karmazynowy skarb Pasma Tumlińskiego
Góra Ciosowa, wznosząca się na wysokość 365 m n.p.m., to najbardziej wysunięte na zachód wzniesienie Wzgórz Tumlińskich. Znajduje się w województwie świętokrzyskim, w bliskim sąsiedztwie miejscowości Miedziana Góra oraz wsi Ciosowa. To właśnie jej południowe zbocze skrywa imponującą ścianę skalną, będącą pozostałością po nieczynnym już kamieniołomie.
Dlaczego te skały mają tak niezwykłą, krwistoczerwoną barwę? Sekret tkwi w chemii – spoiwo piaskowców jest nasycone związkami żelaza, takimi jak hematyt czy goethyt, które przez miliony lat utleniały się w gorącym, zwrotnikowym klimacie. Efekt jest oszałamiający, zwłaszcza podczas „złotej godziny”, gdy słońce wydobywa z kamienia najgłębsze odcienie karmazynu.
Dziś rezerwat Góra Ciosowa (formalnie chroniony jako pomnik przyrody nieożywionej) przyciąga nie tylko geologów, ale przede wszystkim poszukiwaczy kadrów jak z filmu. Ściana kamieniołomu ma około 70–100 metrów długości, a jej wysokość w najwyższym punkcie dochodzi do 20 metrów. To wystarczy, by poczuć respekt przed potęgą natury i ludzkiej pracy.
9
Świadkowie epoki dinozaurów. Skamieniałe wydmy
Góra Ciosowa to prawdziwy wehikuł czasu. Eksploatacja piaskowca odsłoniła unikatowe struktury geologiczne – tzw. piaskowiec tumliński z okresu dolnego triasu. Przyglądając się uważnie ścianom, można dostrzec wyraźne, ukośne warstwowania. To nic innego jak pradawne, skamieniałe wydmy, które miliony lat temu przesuwały się pod wpływem wiatru.
Na powierzchniach skał wprawne oko dostrzeże tzw. zmarszczki eoliczne, czyli ślady dawnego marszu piasku. W dolnych partiach odsłonięcia widoczne są natomiast rysy i spękania tektoniczne. To właśnie one dzielą skałę na bloki zwane ciosami, od których wzniesienie wzięło swoją nazwę.
Co fascynujące, w tych piaskowcach niemal nie spotyka się skamieniałości zwierząt czy roślin. Są one zbudowane prawie wyłącznie z ziaren kwarcu, co czyni je niezwykle jednorodnym i cennym materiałem. To geologiczna perełka, która pozwala dosłownie dotknąć świata z czasów, gdy formował się superkontynent Pangea.
Skały wydobywane od średniowiecza
Historia wydobycia na Górze Ciosowej jest tak długa jak historia państwa polskiego. Pierwsze wzmianki o pozyskiwaniu tu surowca sięgają czasów średniowiecza, gdy teren ten należał do tzw. królewszczyzn. Czerwony piaskowiec był niezwykle pożądanym materiałem – twardym, a jednocześnie wdzięcznym w obróbce.
Przez wieki kamień z Ciosowej wędrował do najważniejszych budowli w regionie i kraju. Odnajdziemy go w murach Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach, w kieleckiej katedrze czy na posadzkach Bazyliki Franciszkańskiej w Krakowie. Surowiec ten posłużył nawet do wykończenia elewacji Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie.
Ostatnie rozdziały górniczej historii Ciosowej dopisano po II wojnie światowej. Do 1975 roku działała tu kopalnia należąca do Spółdzielni Pracy Kamieniarzy. Pracowało w niej na stałe około 40 górników, którzy przy pomocy stalowych klinów wycinali bloki z litej ściany. Do dziś przetrwały wspomnienia o kopalnianej „świetlicy” i hucznych obchodach Barbórki przy dźwiękach akordeonu.
Wycieczka w Góry Świętokrzyskie. Jak tu trafić?
Góra Ciosowa to doskonały kierunek na szybki, weekendowy wypad. Ciekawe miejsca w Świętokrzyskiem często wymagają długich marszów, ale tutaj do głównej atrakcji dotrzemy w zaledwie kilka minut. Samochód można zostawić na szerokim poboczu przy drodze w miejscowości Ciosowa, skąd prowadzi wyraźnie oznakowany szlak.
Dla osób niezmotoryzowanych mamy dobrą wiadomość – z Kielc dojedziecie tu autobusem linii nr 9 lub 32. Należy wysiąść na przystanku Miedziana Góra – Ciosowa, skąd wystarczy krótki spacer, by stanąć oko w oko z czerwonym gigantem. Przez górę przebiega również najważniejsza trasa regionu – Główny Szlak Świętokrzyski im. Edmunda Massalskiego.
Warto wejść na sam szczyt wzniesienia, gdzie znajduje się skalny taras widokowy. Rozpościera się z niego panorama na cały kamieniołom, pozwalająca spojrzeć na „kanion” z perspektywy lotu ptaka. To idealne miejsce na piknik i pamiątkowe zdjęcia, które z pewnością zmylą Twoich znajomych – wielu pomyśli, że jesteś właśnie w drodze przez Arizonę.
Nieznane atrakcje Polski. Dlaczego warto poza sezonem?
Choć Góra Ciosowa zachwyca o każdej porze roku, to szczególnie jesień nadaje jej specyficznego charakteru. Gdy z drzew opadną liście, czerwona ściana staje się jeszcze lepiej widoczna, a surowość krajobrazu potęguje wrażenie dzikości. Brak tłumów na szlaku pozwala w pełni poczuć magię tego miejsca i usłyszeć ciszę, którą przerywa jedynie szum wiatru w koronach sosen.
Góra Ciosowa udowadnia, że nieznane atrakcje Polski potrafią zaskakiwać najbardziej wtedy, gdy zboczymy z utartych ścieżek.
Pamiętajmy jednak, że kamieniołom to miejsce objęte ochroną jako pomnik przyrody. Zabronione jest niszczenie skał czy malowanie po nich graffiti, co niestety czasem się zdarza. Szanujmy ten miniaturowy cud świata, by mógł zachwycać kolejne pokolenia turystów szukających oddechu w sercu Gór Świętokrzyskich.
źródła: blog GeoŚwiat, ktobyl.pl, Wikipedia.
