Mowa o Busku-Zdroju – miejscowości, która udowadnia, że kameralny ośrodek potrafi kryć w sobie niezwykłą historię i wyjątkową atmosferę. Unikalny mikroklimat oraz największa liczba słonecznych dni w Polsce – ze średnią około 1151 godzin ze słońcem w roku – sprawiają, że spacer tutejszymi alejkami przypomina wypoczynek w południowych rejonach Europy.
Serce południowej części województwa
Busko-Zdrój leży około 50 kilometrów na południe od Kielc, na malowniczym pograniczu Garbu Wójczańsko-Pińczowskiego i Niecki Soleckiej. Jest stolicą powiatu buskiego i największym ośrodkiem miejskim w całej południowej części województwa świętokrzyskiego. Według aktualnych danych Głównego Urzędu Statystycznego w samym mieście mieszka 14 235 osób, natomiast całą gminę Busko-Zdrój zamieszkuje 30 093 mieszkańców.
13
Dzieje miejscowości sięgają XII wieku, kiedy w dokumentach pojawiła się pierwsza wzmianka o osadzie, a rycerz Dzierżko z rodu Janinów ufundował kościół i sprowadził zakon norbertanek. Prawa miejskie nadał osadzie w 1287 roku książę Leszek Czarny, a przywilej cotygodniowych targów przyznał król Władysław Jagiełło. Z leczniczych właściwości buskich wód korzystała tu nawet królowa Jadwiga w 1394 roku. Po niszczycielskim pożarze z 1820 roku Busko było skromną osadą – w 1827 roku liczyło zaledwie 78 domów i 674 mieszkańców. Rozwój zdrojowiska zmienił jednak wszystko: w 1880 roku populacja wynosiła 1585 osób, a w 1921 roku osiągnęła 3949 mieszkańców.
Aleja Mickiewicza i muzyczny duch miasta
Główną osią urbanistyczną Buska jest Aleja Adama Mickiewicza – reprezentacyjna, mająca blisko kilometr długości promenada uformowana w XIX wieku, która płynnie łączy rynek z obszarem uzdrowiskowym. To wokół niej oraz w sąsiadującej przestrzeni tętni spacerowe i kulturalne życie kurortu.
Swoiste „gwiazdy” i muzyczne akcenty wpisane są w tożsamość Buska od dawna. Miasto słynie z bogatych tradycji kulturalnych, związanych m.in. z postacią słynnej śpiewaczki operowej Krystyny Jamroz – której dziadek Julian Gołębiowski był właścicielem tutejszych historycznych willi, takich jak „Bristol”, „Zofia” i „Krystyna” – oraz poety i pieśniarza Wojciecha Belona. Spacerując reprezentacyjną aleją, można poczuć bliski związek kurortu ze sztuką klasyczną i piosenką poetycką.
Park Zdrojowy i neorenesansowa perła
Największą ozdobą miasta pozostaje zabytkowy Park Zdrojowy. Zaprojektowany w XIX wieku przez ogrodnika Ignacego Hanusza i architekta Henryka Marconiego, zajmuje obszar ponad 14 hektarów, powiększony o nowoczesne tereny rekreacyjne. Wśród tysięcy drzew rosną tu m.in. stuletnie klony, lipy drobnoziarniste, wiązy i kasztanowce.
W centrum parku wznosi się wizytówka miasta – Sanatorium „Marconi” (dawne Łazienki), wybudowane w 1836 roku w stylu neorenesansowym. W jego wnętrzu mieści się pijalnia wód mineralnych oraz sala koncertowa z drzwiami ozdobionymi rzeźbami Orfeusza i Eurydyki oraz popiersiami antycznych bogów i filozofów. Wschodnią część parku zdobi neogotycka kaplica św. Anny, wzniesiona w latach 1884–1886, a nowoczesną oprawę rekreacyjną dopełnia okazała tężnia solankowa.
8
Co jeszcze warto wiedzieć?
Busko kryje wiele intrygujących szczegółów historycznych i kulturowych:
- Najstarsze zabytki: Na buskiej starówce wyróżnia się barokowo-klasycystyczny kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w zespole klasztornym norbertanek z przełomu XVI i XVII wieku oraz modrzewiowy kościół cmentarny pw. św. Leonarda wzniesiony w 1699 roku.
- Niezwykłe losy pomnika: Stojący przy alei Mickiewicza pomnik Tadeusza Kościuszki z 1925 roku został zrzucony z postumentu przez niemieckich okupantów podczas II wojny światowej. Figura z czerwonego piaskowca przetrwała wojnę tylko dlatego, że jeden z mieszkańców ukrył ją przed Niemcami. W 1946 roku pomnik odbudowano w nowej kompozycji.
- Lokalny bestiariusz: Tożsamość miasta budują też opowieści ze zbioru legend Franciszka Rusaka. Postacie takie jak Szczudlarz czy Utopiec ze Stawu Niemieckiego stanowią barwny element lokalnego folkloru i współczesnej sztuki.
Tajemnica kryjąca się pod ziemią
Prawdziwym skarbem Buska-Zdroju pozostają jego podziemne wody siarczkowe, jodkowo-bromkowe i solanki, wykształcone w głębokich warstwach skalnych. To badania dr. Jana Winterfelda z 1808 roku oraz wizja dzierżawcy Feliksa Rzewuskiego dały początek oficjalnemu uzdrowisku.
Ta unikalna synteza bogatej przyrody, architektury Henryka Marconiego, muzycznej oprawy i wyciszającej atmosfery Ponidzia sprawia, że z Buska-Zdroju wyjeżdża się z poczuciem głębokiej harmonii, do której chce się stale wracać.
