Chroberz od zawsze przyciągał tajemnice. Nazwa miejscowości, wywodząca się od imienia Bolesława Chrobrego, sugeruje, że to tutaj król miał wznieść zamek po wyprawie kijowskiej. Przez wieki ta ziemia „pamiętała” monarchów i magnatów, ale to wiek XIX przyniósł jej budowlę, która do dziś budzi skrajne emocje. Dziś, zamiast zapomnianego zabytku, turysta odnajduje tu tętniący historią Ośrodek Dziedzictwa Kulturowego Ponidzia.
Dlaczego pałac w Chrobrzu uznawany jest za jedną z najbardziej tajemniczych rezydencji regionu
Tajemnica Chrobrza tkwi w jego podwójnej naturze. Z jednej strony to perła architektury – neorenesansowy pałac, który ufundował margrabia Aleksander Wielopolski, by stworzyć tu ośrodek nauki i kultury. Z drugiej strony, to miejsce „ciężkie” od historii i niewyjaśnionych zjawisk.
Rezydencja nie powstała bowiem jako zwykły dom mieszkalny. Miała być gigantycznym skarbcem dla Biblioteki Ordynacji Myszkowskiej oraz bezcennej kolekcji Konstantego Świdzińskiego. Niestety, marzenie o wielkim Muzeum Polskim na prowincji rozbiło się o spory sądowe i wybuch powstania, a bezcenne zbiory ostatecznie trafiły do Warszawy, by po latach spłonąć w ogniu wojny. W Chrobrzu pozostała jednak aura miejsca, które miało stać się centrum polskiej inteligencji, a stało się kwaterą dyktatora powstania styczniowego, Mariana Langiewicza.
8
Kim był fundator pałacu i skąd wziął się ten niezwykły projekt
Margrabia Aleksander Wielopolski to jedna z najbardziej tragicznych postaci polskiej historii. XIII ordynat pińczowski, realista i ugodowiec, który wierzył, że współpracą z caratem wywalczy dla Polaków autonomię. W Chrobrzu chciał stworzyć swoją Arkadię – miejsce poświęcone „sztukom wyzwolonym”, o czym do dziś informuje łacińska inskrypcja na fryzie fasady.
Projekt rezydencji, który powstał w latach 1857–1860, był efektem ambicji Wielopolskiego, by odbudować prestiż rodu. To tutaj margrabia sprowadzał dzieła z całej Europy, tworząc jedną z najcenniejszych prywatnych bibliotek, która w szczytowym momencie liczyła około 15 tysięcy woluminów. Dziś w jego dawnym gabinecie wciąż można zobaczyć oryginalne biurko, przy którym zapadały decyzje ważące na losach narodu.
Henryk Marconi stworzył jedną z najciekawszych rezydencji w regionie
Za mury chroberskiej rezydencji odpowiada Henryk Marconi – wybitny architekt włoskiego pochodzenia, który nadał budowli szlachetny, późnoklasycystyczny sznyt. Pałac zachwyca symetrią i elegancją. Frontowy portyk z czterema kolumnami wspiera taras, a nad całością góruje attyka zdobiona rzeźbami Andrzeja Pruszyńskiego
Postacie Achillesa, Germanika, Ceres i Minerwy nie są tu przypadkowe – miały symbolizować mądrość, rolniczy charakter regionu i rycerskie tradycje. Wnętrza kryją kasetonowe stropy i polichromie w typie pompejańskim, które przetrwały próbę czasu. Co ciekawe, pałac stał się tak ikoniczny, że posłużył jako plan filmowy dla ekranizacji „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego w reżyserii Filipa Bajona.
Tajemnica „drzewa miłości”. Co opowiadają mieszkańcy
Otaczający pałac 5-hektarowy park w stylu angielskim kryje w sobie przyrodniczy ewenement. Wśród starych platanów i lip rośnie miłorząb dwuklapowy, przez miejscowych i romantyków zwany „drzewem miłości”.
Dlaczego? Sekret tkwi w kształcie liści, które przypominają dwie klapy pasujące do siebie niczym dłonie zakochanych. Według lokalnych opowieści, spacer pod miłorzębem zapewnia szczęście w uczuciach. To drzewo, będące „żywą skamieliną”, pamięta czasy samego margrabiego i do dziś stanowi jedną z największych atrakcji przyrodniczych województwa świętokrzyskiego.
i
Legendy, które do dziś krążą wokół pałacu
Historia Chrobrza to nie tylko fakty, ale i opowieści przekazywane z pokolenia na pokolenie. Mówi się o „klątwie” biblioteki Świdzińskiego, której margrabia nie chciał oddać Warszawie, co miało sprowadzić na ród liczne procesy i nieszczęścia. Inna legenda dotyczy samego Bolesława Chrobrego, który rzekomo ukrył w okolicznych lessach skarb po wyprawie na Kijów.
Niektórzy twierdzą, że w księżycowe noce na tarasie pałacu można dostrzec cień margrabiego, wciąż przeglądającego nieistniejące już księgi. Choć to tylko opowieści, dodają one miejscu niesamowitego klimatu, którego nie odnajdziemy w żadnym innym zabytku świętokrzyskim.
Co można zobaczyć dziś?
Współczesny pałac w Chrobrzu to tętniące życiem centrum kultury. Zwiedzający mogą podziwiać:
- Starożytne Skarby Ponidzia – wystawę archeologiczną z artefaktami po Celtach
- Dzieje Ordynacji Wielopolskich – bogatą kolekcję dokumentów i pamiątek rodowych
- Salę balową – z oryginalnymi kasetonami, znaną z wielkiego ekranu
- Galerię Regionalną – prezentującą dzieła lokalnych artystów.
Pałac jest udostępniony dla turystów, a spacer po parku z 350-letnią lipą (pomnikiem przyrody) to doskonały sposób na relaks w sercu Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego
Dlaczego warto odwiedzić Chroberz?
Zabytki świętokrzyskie rzadko oferują taką mieszankę elegancji i dreszczu emocji. Chroberz to nie tylko historia Chrobrza w pigułce, ale przede wszystkim opowieść o wielkich ambicjach i ludzkich lękach. To tutaj, stojąc przed neorenesansową fasadą Marconiego, możemy poczuć magię Ponidzia – krainy słońca, rzeki Nidy i tajemnic, które wciąż czekają na odkrycie.
Jeśli szukasz atrakcji województwa świętokrzyskiego, która łączy w sobie piękno architektury, spokój natury i dreszcz historycznej zagadki, pałac w Chrobrzu musi znaleźć się na Twojej liście.
źródło: "Próby odbudowy księgozbioru Biblioteki Ordynacji Myszkowskiej” Mariusz Nowak, PIK Świętokrzyskie, Zabytek.pl, Budownictwo muzealne na Kielecczyźnie” Krzysztof Myśliński, Świętokrzyskie Travel, „Park przypałacowy w Chrobrzu” z serwisu „Parki i ogrody”.
