Wigilia trafi na prestiżową listę UNESCO? Ogromny udział Muzeum Wsi Kieleckiej i mieszkańców regionu!

Na oficjalnych stronach UNESCO pojawiły się projekty decyzji Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Znalazła się tam pozytywna rekomendacja dotycząca bożonarodzeniowych zwyczajów. Jak podkreślają osoby zaangażowane w projekt, międzynarodowa dokumentacja zebrała nie tylko przychylne opinie, ale też bardzo wysokie oceny ekspertów. Choć to jeszcze nie finał całej procedury, tak mocne poparcie na tym etapie jest niemal gwarancją sukcesu.

Wielka radość i świętokrzyski ślad

Starania o wpis na krajową, a następnie światową listę koordynował Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Do współpracy w całym kraju zaproszono ponad 50 instytucji, w tym Muzeum Wsi Kieleckiej, które pełniło rolę regionalnego koordynatora. Zadanie kieleckiej placówki polegało na zaprezentowaniu wieloletniego dorobku naukowego, badań etnograficznych oraz wystaw poświęconych dawnej wsi kieleckiej, ale nie tylko. Równie ważne było pokazanie, że te same obrzędy funkcjonują w środowiskach miejskich i są wciąż żywe.

Otrzymaliśmy całkiem niedawno fantastyczną informację. Z tego, co wiem od pani profesor Katarzyny Smyk, nasz wniosek jest nawet chwalony. Tam są bardzo dobre recenzje i opinie. Jesteśmy przekonani, że jeszcze przed świętami Bożego Narodzenia uda nam się ogłosić tę dobrą nowinę, że nasze tradycje zostały wpisane na listę UNESCO – mówi Beata Ryń z Muzeum Wsi Kieleckiej.

Jak podkreśla przedstawicielka muzeum, nie wszystkie instytucje w Polsce zdecydowały się podjąć tego wyzwania. Udział w projekcie wiąże się bowiem ze złożeniem oficjalnej deklaracji na przyszłość. Placówka zobowiązała się do dalszego badania tych zwyczajów, organizowania kolejnych ekspozycji i wydawania publikacji, aby pamięć o nich nigdy nie zaginęła. W cały proces bardzo chętnie włączyli się również mieszkańcy województwa świętokrzyskiego, którzy masowo przesyłali swoje rodzinne fotografie dokumentujące kultywowanie świątecznych obrzędów w domowym zaciszu.

Wspólna tradycja trzech narodów

Międzynarodowa inicjatywa to efekt bliskiej współpracy trzech sąsiadujących państw. Główny wniosek przygotowała i złożyła strona litewska, zapraszając do wspólnego projektu Polskę oraz Ukrainę. Zgłoszenie bazuje na elementach wspólnych dla wszystkich trzech kultur, które przetrwały pokolenia. Chodzi między innymi o dzielenie się opłatkiem lub jego lokalnymi odpowiednikami, uroczystą wieczerzę wigilijną, wspólne kolędowanie, ubieranie choinki oraz symboliczne oczekiwanie na przyjęcie niespodziewanego gościa.

Od rzymskiego czuwania po polską wieczerzę

Polska droga do tego wyróżnienia rozpoczęła się 15 stycznia 2025 roku, kiedy to decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nasze tradycje wigilijne trafiły na krajową listę niematerialnego dziedzictwa. Sama historia tego wyjątkowego wieczoru ma jednak znacznie głębsze, wielowiekowe korzenie. Samo słowo wigilia wywodzi się od łacińskiego vigilare, co oznacza po prostu czuwać.

Choć wiele bożonarodzeniowych obrzędów nawiązuje do dawnych, przedchrześcijańskich zwyczajów związanych z przesileniem zimowym, chrześcijański rytuał uroczystego wieczornego czuwania i postnego posiłku w przeddzień świąt utrwalił się już w VI wieku. W formie uroczystej wieczerzy, jaką znamy i celebrujemy dzisiaj, tradycja ta rozpowszechniła się w Polsce w XVIII wieku, by w XIX i XX stuleciu objąć już wszystkie warstwy społeczne.

Decyzja zapadnie tuż przed świętami

Ostateczne głosowanie odbędzie się podczas 21. Sesji Komitetu Międzyrządowego ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Obrady zaplanowano w dniach od 30 listopada do 5 grudnia w chińskim mieście Xiamen. Koordynatorka całego przedsięwzięcia, profesor Katarzyna Smyk z UMCS, zachęca do śledzenia obrad komitetu. Wszystko wskazuje na to, że tegoroczne święta Bożego Narodzenia będziemy obchodzić już z oficjalnym tytułem światowego dziedzictwa.