Wodny olbrzym w Dolinie Kamiennej
Zalew Brodzki (znany oficjalnie jako Zbiornik Brody Iłżeckie) to jeden z największych i najbardziej malowniczych sztucznych akwenów w regionie. Przy maksymalnym poziomie spiętrzenia woda rozlewa się tu na powierzchni aż 260 hektarów, a długość zbiornika przekracza 5 kilometrów.
To, co wyróżnia Brody na tle wielu innych świętokrzyskich zalewów, to brak restrykcyjnych ograniczeń dotyczących sprzętu motorowodnego na otwartej wodzie. Poza wyznaczonymi, strzeżonymi strefami kąpielowymi bez przeszkód można tu pływać łodziami motorowymi, skuterami, żaglówkami czy kajakami.
Miejsce leży zaledwie 15 km na wschód od Starachowic, rozciągając się wzdłuż miejscowości Brody, Ruda, Styków i Krynki. Otoczenie wzgórz i dawnej Puszczy Iłżeckiej sprawia, że wiatr stwarza znakomite warunki także dla żeglarzy.
16
Od potęgi stali do kataklizmu wszech czasów
Współczesny turystyczny raj wyrósł na fundamentach wielkiej XIX-wiecznej inżynierii i ogromnej ludzkiej tragedii. W pierwszej połowie XIX wieku ks. Stanisław Staszic stworzył śmiałą koncepcję "ciągłego zakładu fabryk żelaza nad rzeką Kamienną". Brody stały się kluczowym ogniwem Staropolskiego Okręgu Przemysłowego – wybudowano tu potężną pudlingarnię i walcownię produkującą rocznie ok. 40 tysięcy cetnarów żelaza. Całość działała w skomplikowanym układzie hydraulicznym połączonym z czterema wielkimi stawami (Starachowice, Michałów, Brody, Nietulisko).
Sielanka i przemysłowa potęga zostały brutalnie zmiecione w 1903 roku. W wyniku katastrofalnych, długotrwałych opadów rzeka Kamienna zwiększyła swój przepływ aż 350-krotnie. Gigantyczna fala powodziowa rozbiła groble w górze rzeki i całkowicie zmyła zakład w Brodach z powierzchni ziemi. Akwen w obecnej formie rekreacyjno-retencyjnej odbudowano dopiero w latach 50. i 60. XX wieku.
5 mało znanych ciekawostek, które zaskoczą każdego
- Przelew z XIX wieku wkomponowany w nowoczesną tamę. Odbudowując zaporę wodną w latach 50. XX wieku, architekci wpletli w nową konstrukcję oryginalny, zabytkowy kamienny przelew z XIX wieku. Cztery z dawnych siedmiu przęseł wykonanych z regularnych bloków piaskowca, z półkolumnami i kloszowymi sklepieniami, stoją do dziś i stanowią unikatowy zabytek hydrotechniki.
- XIX-wieczny cmentarz maszyn i... słynny cement. W pierwszej połowie XIX wieku w okolicach Brodów działał kamieniołom wytwarzający wapno hydrauliczne. W XIX-wiecznym opracowaniu "Piast, czyli pamiętnik technologiczny" z 1829 roku pisano z zachwytem, że miejscowe wapno jakością dorównywało najlepszemu cementowi portlandzkiemu!
- Pionierskie osiedle i "okna weneckie" dla robotników. Wraz z pudlingarnią w latach 40. XIX wieku wzniesiono osiedle 18 domków robotniczych z łamanego kamienia krytych gontem. Każdy z domów posiadał specjalne "okno weneckie". Do dziś w budynku dawnego zarządu zakładów z 1840 roku mieści się Izba Tradycji i Dziedzictwa Kulturowego.
- XIX-wieczny "interes życia" i słupy finansowe. W 1870 roku carski rząd wystawił cały kompleks fabryczny i ponad 42 tysiące mórg leśnictwa iłżeckiego na sprzedaż. Przetarg wygrał warszawski bankier Antoni Samuel Fraenkel za kwotę 1,167 mln rubli. Co ciekawe, biznesmen nie firmował transakcji własnym nazwiskiem – posłużył się wspólnikami ze sfer wojskowych i urzędniczych, realizując genialny transakcyjny majstersztyk tamtych czasów.
- Skalne labirynty tuż przy brzegu. Niewiele osób wie, że bezpośrednio nad brzegami zalewu można natknąć się na potężne formacje piaskowcowe – Skały w Rudzie oraz Skały w Krynkach. Te pomniki przyrody wyglądają jak miniaturowe góry stołowe wyrastające prosto z leśnego poszycia.
43
Co robić nad Zalewem Brodzkim?
Dziś sercem rekreacyjnym akwenu jest Centrum Turystyczne:
-
Dla miłośników wody: Piaszczysta, strzeżona w sezonie przez WOPR plaża, wypożyczalnia sprzętu (rowerki, kajaki, żaglówki), przystań wodna oraz wyznaczone torowiska dla sportów motorowodnych.
-
Dla aktywnych na lądzie: Park linowy z trasami o różnym stopniu trudności, plenerowa siłownia street workout, ścianka wspinaczkowa, boiska do siatkówki plażowej oraz trasy rowerowe (np. Rowerowa pętla Gminy Brody czy Leśne Dukty).
-
Dla wędkarzy: Zalew Brodzki to kultowe łowisko w regionie. Głębokość przy tamie dochodzi do 6 metrów, a w wodzie królują potężne drapieżniki – przede wszystkim sandacze, ale też sumy, szczupaki, okonie i bolenie.
Jak zaplanować wyjazd? Informacje praktyczne i dojazd
Zalew Brodzki to dowód na to, że spektakularne akweny wodne i bogata infrastruktura rekreacyjna nie są zarezerwowane wyłącznie dla Mazur czy Kaszub. Połączenie 260 hektarów lustra wody, niespotykanej w regionie swobody dla sprzętu motorowodnego oraz unikatowego dziedzictwa przemysłowego czyni to miejsce jednym z najciekawszych punktów na turystycznej mapie województwa świętokrzyskiego.
Praktyczny poradnik dla odwiedzających:
- Dojazd samochodem: Akwen leży zaledwie 15 km na wschód od Starachowic. Najwygodniejsza trasa prowadzi drogą wojewódzką nr 744 przez Wąchock, a następnie drogą nr 756 bezpośrednio do Brodów.Gdzie zaparkować? Obszerny parking znajduje się bezpośrednio przy Centrum Turystycznym, a dodatkowe miejsca postojowe udostępniono wzdłuż ulicy Panoramicznej w Rudzie.
- Na dwóch kółkach: Okolice zbiornika są świetnie skomunikowane ze szlakami rowerowymi – przebiega tu m.in. trasa „Rowerowa pętla Gminy Brody” oraz szlak „Leśne Dukty”.
- Baza noclegowa: Przy zbiorniku działa pole namiotowe oraz kemping z przyłączami dla kamperów. W Stykowie i okolicznych miejscowościach funkcjonują również kwatery prywatne oraz obiekty noclegowe z bezpośrednim dostępem do wody.
Niezależnie od tego, czy szukasz emocji na skuterze wodnym, planujesz rodzinny weekend na plaży, czy chcesz odkrywać XIX-wieczne tajemnice inżynierii – 260 hektarów w sercu Gminy Brody jest gotowe, by Cię zaskoczyć.
źródła: Urząd Gminy Brody, Koło PZW-Brody, Świętokrzyskie Travel
