Cmentarz Stary w Kielcach – żeliwne arcydzieła i wielokulturowy ślad
Ta kielecka nekropolia mieści się w południowej części miasta przy ulicy ks. Piotra Ściegiennego, na terenie dawnego folwarku biskupiego Psiarnia. Jej początki sięgają lat 1801–1805, kiedy to na mocy zarządzenia władz austriackich nakazano grzebanie zmarłych poza granicami miast ze względów sanitarnych. Z czasem wokół pierwotnej kwatery katolickiej utworzono przylegające cmentarze innych wyznań oraz kwatery wojskowe.
To, co najbardziej wyróżnia Cmentarz Stary, to ogromny zespół około 70 unikatowych nagrobków żeliwnych, odlewanych w zakładach w Białogonie oraz nad rzeką Kamienną. Prawdziwą perłą nekropolii jest secesyjny nagrobek Róży z Poznańskich Mayzel, przedstawiający postać siedzącej kobiety załamującej ręce na tle czerwonego piaskowca. Podczas spacerów alejkami można tu odnaleźć misternie rzeźbione postacie aniołów i żałobnic, a także groby bliskich z rodzin Stefana Żeromskiego, Marii Skłodowskiej czy Witolda Gombrowicza
10
Cmentarz Katedralny w Sandomierzu
Sandomierski cmentarz zlokalizowany jest przy ulicy Mickiewicza, poza obszarem dawnych murów miejskich. Założono go w 1792 roku z inicjatywy władz miejskich oraz kapituły kolegiackiej, co czyni go jedną z najstarszych nekropolii podmiejskich w całej Polsce. W 1989 roku cały ten teren ze względu na wybitne walory historyczno-kulturowe wpisano do rejestru zabytków.
Na cmentarzu przetrwało ponad 300 zabytkowych nagrobków, z czego ponad 200 pochodzi z czasów przed I wojną światową, a najstarsze zachowane obiekty datowane są na lata 1804 i 1806. Niezwykłą osobliwością tego miejsca jest dawny autonomiczny cmentarz prawosławny, stanowiący obecnie integralną część nekropolii. Całość tworzy unikalny krajobraz, pozwalający poczuć ducha XIX-wiecznego Sandomierza
Cmentarz parafialny w Pińczowie – parkowe lapidarium i anioły na wzgórzu
Pińczowska nekropolia położona jest na południowym stoku wzgórza przy ulicy Grodziskowej, w malowniczym otoczeniu Księżego Sadu i Siedmiu Źródeł. Założono ją w końcu XVIII wieku po zamknięciu dawnego cmentarza przy kościele paulinów. Cały teren okala kamienny mur wspinający się aż na sam szczyt wzniesienia.
Miejscowy tzw. Stary Cmentarz stanowi niezwykłe muzeum cmentarne i lapidarium rzeźby nagrobkowej. Pośród jesionowej alei oraz starych klonów i wiązów wznoszą się klasycystyczne obeliski i kolumny nakryte kamiennymi wazonami oplecionymi bluszczem. Prawdziwy zachwyt budzą tu figury aniołów z wiankami w rękach opartych o strzaskane kolumny oraz promieniste żeliwne krucyfiksy wyrabiane w dawnej pińczowskiej fabryczce.
Cmentarz żydowski w Kielcach – poruszające lapidarium i pamięć o historii
Ten kielecki kirkut znajduje się w dzielnicy Pakosz, u zbiegu ulicy Pakosz i alei Na Stadion. Założono go w 1868 roku według projektu architekta gubernialnego Franciszka Ksawerego Kowalskiego. Podczas II wojny światowej obiekt został zdewastowany przez Niemców, stając się miejscem masowych egzekucji oraz pochówku ofiar pogromu kieleckiego z 1946 roku.
Nekropolia ma powierzchnię ponad 3 hektarów i mieści około 330 zachowanych w różnym stanie nagrobków. Najbardziej poruszającym elementem cmentarza jest lapidarium wzniesione w 1981 roku z fragmentów macew odzyskanych z dna pobliskiej rzeki Silnicy. Na cmentarzu znajduje się również odrestaurowany ohel zbudowany nad grobem cadyka Mordechaja Kuzmirera, stanowiący cenny środek kultu i pamięci.
Stary Cmentarz we Wszechświętych – zapomniany skarb ukryty na wsi
Ten kameralny, wiejski cmentarz znajduje się bezpośrednio przy zabytkowym kościele we wsi Wszechświęte w powiecie opatowskim. Tradycja grzebalna tego miejsca sięga aż XIV wieku, natomiast najstarszy zachowany tu nagrobek kamienny pochodzi z 1827 roku.
Obiekt jest oficjalnie wpisany do rejestru zabytków i przez lata pozostawał lekko zapomniany oraz porośnięty gęstą roślinnością. Zachowane tu XIX-wieczne rzeźby nagrobne i kunsztownie dłutowane pomniki, otoczone starodrzewem, tworzą niezwykle tajemniczy, nostalgiczny klimat dawnej wsi świętokrzyskiej.
Jakie jeszcze tajemnice kryją najstarsze cmentarze?
Najstarsze nekropolie w regionie świętokrzyskim kryją w sobie wiele niezwykłych opowieści, tajemnic archorytmicznych oraz mrocznych epizodów historycznych:
- Sandomierskie tajemnice i „latarnia umarłych”: Podczas prac archeologicznych w Sandomierzu odkryto najstarsze pochówki z przełomu X i XI wieku, zawierające elitarny sprzęt i ozdoby przybyszów z Wielkopolski. Wśród nich natrafiono na groby pełne zagadek – np. skazańca pozbawionego dłoni i z odciętą głową czy pochówek rycerza z ostrogami przy kościele Ducha Świętego. Ponadto przy ulicy Zawichojskiej stoi stojąca do dziś tzw. latarnia umarłych, wzniesiona na kopcu, w którym złożono kości ze zlikwidowanego cmentarza skazańców.
- Koneckie refugium dawnej flory i magazyn broni: Cmentarz Stary w Końskich, założony na przełomie 1777 i 1778 roku. Tutejszy kościół św. Anny w 1820 roku służył wojsku rosyjskiemu jako magazyn broni i amunicji. Co ciekawe, ten cmentarz stanowi botaniczne refugium dla rzadkich archeofitów – dawnych chwastów polnych, które przetrwały w otoczeniu starych mogił z czasów, gdy wokół Końskich rozciągały się wiejskie pola uprawne.
- Wielokulturowa mozaika w Kielcach: Zespół Cmentarza Starego w Kielcach obejmuje zbiór dawnych cmentarzy wyznaniowych i wojskowych. Kryje m.in. ślady cmentarza muzułmańskiego wyznaczonego dla żołnierzy wyznających islam w wojsku carskim. Spoczywa tu także zamordowany w 1939 roku prezydent Kielc Stefan Artwiński oraz obrońca Westerplatte por. Leon Pająk.
- Kielecka „Łączka” na cmentarzu Piaski: Nekropolia na Piaskach kryje ponury sekret z pierwszych lat powojennych. W okresie stalinowskim potajemnie chowano tam osoby zamordowane w kieleckim więzieniu przy ul. Zamkowej, nie informując rodzin o miejscu ich spoczynku.
- Mowa symboli w Pińczowie: Lapidarium w Pińczowie zachwyca dbałością o detal i ukrytą symboliką. Postacie aniołów wspierają się tam o strzaskane kolumny lub złamane drzewa oznaczające nagle przerwane życie, a obeliski oplecione są rzeźbionymi motywami liści laurowych, powoju i bluszczu.
źródła: Diecezja Sandomierska, Wikipedia, Pinczow Travel, "Flora gatunków roślin naczyniowych „Cmentarza Starego” w Końskich – Researcher.Life
