Średniowieczny rodowód i tajemniczy dar z XII wieku
Pierwsze pisane wzmianki o Bieganowie sięgają 1198 roku, co czyni go najstarszą miejscowością w całej gminie Radków. Wówczas to lokalny rycerz i możnowładca o imieniu Kanimir (Cagnimirus) postanowił przekazać wieś klasztorowi Kanoników Regularnych Grobu Bożego z Miechowa, znanych powszechnie jako bożogrobcy miechowscy.
Początkowo wieś szlachecka przeszła pod władanie zakonników, by z czasem znowu powrócić w ręce świeckie. Na kartach historii zapisali się kolejni dziedzice tej ziemi – m.in. Jarosław, wspominany przez Jana Długosza pod rokiem 1215 przy okazji erekcji kościoła w Gawłuszowicach, czy Tomisław syn Wojsława, który w 1358 roku wyprzedawał okoliczne majątki. W XV wieku osiadła tu szlachta pieczętująca się herbem Prawdzic.
7
7 nazw jednej miejscowości – jak zmieniał się Bieganów?
Najbardziej zdumiewającym aspektem historii Bieganowa jest to, jak kronikarze i skrybowie zapisywali jego miano na przestrzeni wieków. Dawne dokumenty i zapisy fonetyczne zachowały aż 7 wariantów nazwy tej samej wsi, co pokazuje niezwykłą ewolucję języka polskiego i dawnego piśmiennictwa.
W najdawniejszych pergaminach miejscowość widniała pod nazwą Benganouo (w dokumencie z 1198 roku), a w archiwach odnotowano także formę Bmgmavo. W kolejnych stuleciach w dokumentach pojawiały się warianty Beganowicz, Beganycz, Beganow oraz Byeganow. Dopiero z czasem pisownia ukształtowała się w znaną nam dzisiaj formę Bieganów.
Zbór protestancki, wojenny punkt AK i... król czekolady
W XVI wieku w Bieganowie działał zbór protestancki, a wieś w kolejnych epokach zmieniała właścicieli, przechodząc przez ręce znanych rodów szlacheckich: Myszkowskich herbu Jastrzębiec, Darowskich czy Wilkoszewskich. Ostatnią ziemiańską rodziną rezydującą w majątku zostali Morstinowie (Morstynowie) herbu Leliwa.
To właśnie w Bieganowie w 1873 roku urodził się Adam Piasecki – wybitny przemysłowiec, który zasłynął w całej Polsce jako „król czekolady” oraz założyciel legendarnej fabryki czekolady Wawel!
Niezwykłą kartę wieś zapisała również podczas okupacji w czasie II wojny światowej. W tutejszym dworze działał ważny ośrodek konspiracyjny Armii Krajowej, którym zarządzała Nina Morstin. Ukrywano w nim wyższych rangą działaczy AK oraz organizowano punkty szkoleniowe dla żeńskiej służby zdrowia.
Bieganów dzisiaj – urokliwy punkt na mapie regionalnej historii
Współczesny Bieganów to kameralna, spokojna wieś licząca obecnie 241 mieszkańców. Najcenniejszym zabytkiem miejscowości jest klasycystyczny murowany dwór z drugiej połowy XIX wieku. Otacza go malowniczy park, w którym rośnie pomnik przyrody – ponad 300-letnia lipa.
Oprócz dworu i parku wieś kryje niezwykłe walory przyrodnicze. Znajdują się tu unikalne torfowiska zajmujące około 30 hektarów, przez które przepływa rzeczka Weśrednik (dopływ Nidy), tworząca doskonałe środowisko dla żeremi bobrów.
Podsumowanie
Bieganów to doskonały dowód na to, że nawet najmniejsza polska miejscowość może kryć w sobie wielką historię. Od średniowiecznych zakonników i 7 zmian nazwy, przez fabrykę Wawel, aż po konspirację AK – ta świętokrzyska wieś zachwyca na każdym kroku.
A Czytelnicy? Znaliście wcześniej historię Bieganowa i Adama Piaseckiego? A może znacie inne polskie miejscowości, które na przestrzeni wieków wielokrotnie zmieniały swoją nazwę? Dajcie znać w komentarzach!
źródła: Urząd Gminy Radków, Polskie Zabytki.
