Ta świętokrzyska wieś skrywa szmaragdowy skarb. Mało kto zna to miejsce

Ukryty zbiornik w rolniczej gminie Czarnocin

Akwen znany lokalnie jako "Szmaragdowe Oko Ponidzia" leży na terenie wsi Kolosy, położonej w gminie Czarnocin, w powiecie kazimierskim. Miejscowość ta, oddalona o zaledwie pięć kilometrów od historycznej Wiślicy, od stuleci związana jest z tradycjami rolniczymi oraz urokliwym ukształtowaniem terenu charakterystycznym dla Niecki Nidziańskiej. Intensywnie zielony i szmaragdowy odcień tafli wody od razu przyciąga wzrok na tle okolicznych pól uprawnych. Powstanie tego akwenu nie było jednak dziełem samej natury, lecz efektem długoletniej działalności przemysłowej w miejscu wydobycia surowców ilastych.

Od kopalni gliny do malowniczego akwenu

Przez dziesięciolecia w Kolosach funkcjonowała kopalnia eksploatująca złoże znane w dokumentacji geologicznej jako Kolosy 1. Pozyskiwano stamtąd plastyczne, miejscami nieco zapiaszczone iły mioceńskie, zwane krakowieckimi, przykryte warstwą czwartorzędowych lessów i glin. Złoże to charakteryzowało się znaczną miąższością, sięgającą średnio blisko osiemnastu metrów. Prowadzona na dużą skalę eksploatacja odkrywkowa pozostawiła po sobie głębokie wyrobisko poeksploatacyjne. Po zaprzestaniu prac wydobywczych oraz zatrzymaniu urządzeń odwadniających niecka naturalnie wypełniła się wodami opadowymi i podziemnymi, tworząc urokliwy akwen. Dzisiejszy spokój tego miejsca stanowi wyraźny kontrast wobec dawnego, surowego krajobrazu przemysłowego, w którym przez lata pracowały ciężkie koparki łyżkowe.

Przemysłowa przeszłość cegielni i zakładowa wąskotorówka

Historia pozyskiwania gliny w Kolosach wiąże się bezpośrednio z lokalną cegielnią, której początki sięgają pierwszej połowy XX wieku, a zespół budynków zakładu datowany jest na 1918 rok. Przed wojną zakład stanowił własność braci Lech i specjalizował się w wytwarzaniu pełnej cegły, dachówek, a w późniejszych latach także cegły dziurawki i kratówki. Wyroby te słynęły z wysokiej trwałości i odporności. W wybitnie rolniczej okolicy cegielnia stanowiła jedyny duży zakład przemysłowy.

Do transportu surowca z kopalni do zakładu przetwórczego wykorzystywano unikatową zakładową kolej wąskotorową o prześwicie toru 600 milimetrów i długości prawie dwóch kilometrów. Trasa kolejki wymagała pokonania trudnego terenu, co wymusiło usypanie wysokiego nasypu, wybudowanie wiaduktu nad drogą gruntową oraz wykonanie głębokiego przekopu. Na szlaku kursowały spalinowe lokomotywy serii WLs40 ciągnące skład stalowych koleb napełnianych w kopalni. Ponadto do samej cegielni doprowadzona była specjalna bocznica szlakowa o torze 750 milimetrów, połączona z osią Jędrzejowskich Kolei Dojazdowych, służąca do wywozu gotowych materiałów budowlanych. Transport szynowy w kopalni funkcjonował do około 2000 roku, kiedy to zastąpiono go przewozami samochodowymi ciężarówkami marki Tatra kursującymi po dawnej trasie torowiska, a niedługo potem cegielnia zawiesiła swoją działalność.

Zobacz Ponidzie na zdjęciach

Dziedzictwo historyczne w sercu Ponidzia

Wokół zalanego wyrobiska do dziś zachowały się cenne pamiątki przeszłości, w tym zabudowania fabryczne oraz willa należąca dawniej do jednego z właścicieli zakładu. Kolosy wpisują się w bogatą i wielowarstwową historię Ponidzia, gdzie akcenty przemysłowe sąsiadują z wyjątkowymi zabytkami architektury oraz odkryciami archeologicznymi

W samej wsi znajduje się między innymi zabytkowy zbór ariański z XVII wieku, prehistoryczne kurhany oraz miejsce odkrycia rzadkiego grobu szybowego z serpentynitowym toporkiem datowanym na około 1500 rok przed naszą erą. Dawne wyrobisko gliny stało się trwałym elementem otaczającego krajobrazu, świadczącym o dawnej aktywności gospodarczej ukrytej pod szmaragdową taflą wody.

Co warto zobaczyć w okolicy? 

W okolicach Kolosów oraz na obszarze całego Ponidzia znajduje się wiele wyjątkowych miejsc bogatych w historię, cenna architekturę i unikatową przyrodę. Oto najciekawsze z nich:

• Wiślica – położona zaledwie kilka kilometrów od Kolosów historyczna miejscowość, w której znajduje się słynna kolegiata wiślicka, uważana za architektoniczny symbol Ponidzia oraz perłę polskiego średniowiecza.

• Pińczów – nazywany perłą Ponidzia, w którym warto zobaczyć górującą nad miastem kaplicę św. Anny, gotycki popauliński zespół klasztorny, renesansowy Dom Ariański na Mirowie oraz XVI-wieczną synagogę
• Chroberz – słynący z klasycystycznego zespołu pałacowo-parkowego Wielopolskich, otoczonego malowniczym parkiem angielskim ze starymi pomnikami przyrody, takimi jak potężny platan klonolistny.

• Grodzisko w Stradowie – niezwykle fotogeniczne i monumentalne pozostałości dawnego grodu wczesnośredniowiecznego usytuowane na wzgórzu z rozległą panoramą.
• Młodzawy Małe – miejscowość, w której mieści się prywatny botaniczny Ogród na Rozstajach z bogatą kolekcją roślin i ptaków oraz późnobarokowy kościół.
• Pełczyska – góra Olbrycht ze śladami XIII-wiecznego grodziska oraz terenem dawnej osady celtyckiej, uznawanej za najbogatszy ośrodek celtycki w całej Małopolsce w ostatnich stuleciach p.n.e..
• Dolina Nidy i spływy kajakowe – leniwie meandrująca rzeka Nida tworzy malownicze zakola i starorzecza chronione w granicach Nadnidziańskiego, Szanieckiego i Kozubowskiego Parku Krajobrazowego.

Region przyciąga także miłośników kolei zabytkową trasą wąskotorową „Ciuchcia Express Ponidzie” oraz kuracjuszy uzdrowiskiem w Busku-Zdroju

źródła: Wikipedia, Cegielnia Kolosy.