Gdy w mroźny niedzielny poranek 25 stycznia 1885 roku na stacji Bzin uroczyście odprawiano mszę świętą, niewielu mieszkańców okolicznych wsi przypuszczało, że na ich oczach rodzi się nowa epoka. Szum parowozów i stukanie kół po świeżo ułożonych szynach Drogi Żelaznej Iwangrodzko-Dąbrowskiej zwiastowały koniec cichego, wiejskiego krajobrazu. W miejscu, gdzie jeszcze niedawno rozciągały się pola uprawne i chłopskie zagrody, pojawili się inżynierowie, konduktorzy oraz rzesze robotników budujących stacyjne zaplecze. Ta jedna linia kolejowa na zawsze odmieniła bieg historii dawnej osady Kamienna.
Narodziny węzła i wizja Jana Gottlieba Blocha
Decyzja o przeprowadzeniu magistrali łączącej Iwanogród (dzisiejszy Dęblin) z Zagłębiem Dąbrowskim właśnie przez teren dzisiejszego Skarżyska była dziełem finansisty i przemysłowca Jana Gottlieba Blocha. Pochodzący z Radomia inwestor, nominowany później do Pokojowej Nagrody Nobla, stworzył prywatną linię o długości blisko 462 kilometrów — najdłuższą w ówczesnym Królestwie Polskim. W miejscu rozwidlenia szlaków prowadzących w stronę Koluszek oraz Ostrowca Świętokrzyskiego wzniesiono stację wyższej klasy, której nadano nazwę Bzin. Nazwę Skarżysko stacja przyjęła oficjalnie w 1897 roku po upaństwowieniu linii.
Lokalizacja węzła kolejowego w Bzinie wywołała prawdziwą lawinę inwestycyjną. Przeżywające wcześniej zapaść rzemiosło i przemysł zyskały nieograniczony dostęp do transportu surowców i wyrobów. Bez kolei w Skarżysku nie powstałaby odlewnia Jana Witwickiego, stalownia, Cementownia Neptun, a w późniejszych latach także Państwowa Fabryka Amunicji (dzisiejsze Mesko) oraz zakłady energetyczne ZEORK.
10
Rozwój infrastruktury i niezwykła medycyna na szynach
Na początku XX wieku kolej w Kamiennej była już jednym z największych pracodawców w regionie, dając zatrudnienie około 1000 osobom. Zaplecze techniczne obejmowało stację osobową i towarową, parowozownię, trzy remizy, własną kuźnię, pompownię oraz warsztaty obróbki metalu. Stacja Bzin pod względem znaczenia i wyposażenia wyprzedzała wówczas sąsiednie ośrodki gubernialne, takie jak Radom czy Kielce.
Rozbudowa węzła wymagała stworzenia odrębnego systemu opieki zdrowotnej. Na trasie kolei dęblińsko-dąbrowskiej utworzono dedykowane odcinki medyczne, na których służbę pełnili m.in. dr Czesław Świerczyński w Bzinie. W czasach zagrożenia epidemią cholery w lesie pod Bzinem wybudowano barak sanitarny pod kierunkiem dr. Edwarda Dytla, a sama stacja stała się punktem kordonu sanitarnego. Podróżni musieli poddać się obowiązkowej dezynfekcji, zanim zezwolono im na zakup biletu na dalszą drogę. W pociągach służbę pełnili konduktorzy-felczerzy noszący na rękawach munduru białe naszywki z czerwonym krzyżem.
Złoty wiek elektrowozowni i legenda „petuchy”
Po II wojnie światowej Skarżysko-Kamienna ugruntowało swoją pozycję jako kluczowy punkt na kolejowej mapie Polski. W lipcu 1972 roku uruchomiono tu Pozaklasową Elektrowozownię — jeden z najnowocześniejszych zakładów utrzymania taboru w Europie. Inicjatorem budowy był pierwszy naczelnik zakładu Mieczysław Muszyński, późniejszy podsekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury. Zakład zatrudniał ponad 2300 pracowników, w tym 950 maszynistów i pomocników oraz 520 specjalistów napraw. Doba w elektrowozowni oznaczała obsługę około 240 pociągów towarowych i 35 pasażerskich, w tym ciężkich składów o masie 3200 ton kursujących po Centralnej Magistrali Kolejowej.
Symbolem dawnej epoki trakcji parowej stał się parowóz pospieszny Pt47-13, pociągowo nazywany przez kolejarzy „petuchą”. Wyprodukowany w 1948 roku, prowadził pociągi pospieszne ze Skarżyska aż do 1988 roku jako ostatnia czynna lokomotywa na parę w tutejszym węźle. Dziś ta ważąca blisko 100 ton maszyna stoi odrestaurowana przy dworcu jako pomnik techniki pod opieką Muzeum im. Orła Białego.
Element ludzki. Życie w rytmie kolejowych syren
Kolej kształtowała nie tylko układ przestrzenny Skarżyska-Kamiennej, ale przede wszystkim styl życia i etos jego mieszkańców. Wielopokoleniowe rodziny kolejarzy przekazywały sobie wiedzę i pasję do zawodu z ojca na syna. Praca maszynistów, odprawiaczy, dyspozytorów i mechaników wymagała żelaznej dyscypliny, precyzji i odpowiedzialności za bezpieczeństwo tysięcy pasażerów.
Elektrowozownia i węzeł kolejowy aktywnie wspierały rozwój całego miasta. Z wypracowanych środków przekazano m.in. 40 milionów złotych na budowę miejskiej fabryki domów, sfinansowano pierwszą w Skarżysku sygnalizację świetlną oraz utrzymywano nowoczesną przychodnię ze specjalistami.
24
Nowa era i dziedzictwo „miasta kolejarzy”
Choć współczesne kolejnictwo uległo głębokim przekształceniom, Skarżysko-Kamienna zachowuje swój unikalny kolejowy charakter. Stacja pozostaje jedną z zaledwie czterech w Polsce stacji rozrządowych z automatyczną górką rozrządową. Zabytkowy XIX-wieczny dworzec, spalony przez wycofujące się wojska rosyjskie w 1916 roku i odbudowany, przeszedł w ostatnich latach gruntowną modernizację. Przywrócono mu historyczną kolumnadę, odrestaurowano cokół oraz urządzono reprezentacyjny hol poczekalni połączony z nowym przejściem podziemnym i parkingiem Park&Ride.
Nowy rozdział w historii węzła otwiera budowa Centrum Utrzymania Taboru Polregio — nowoczesnej hali o długości 110 metrów za około 50 milionów złotych, która utworzyła 100 nowych miejsc pracy przy serwisowaniu pojazdów szynowych. Równolegle prowadzone są prace modernizacyjne na linii nr 8, podnoszące prędkość pociągów do 120 km/h.
Lokalna społeczność dba o to, by bogata spuścizna nie popadła w zapomnienie. Projekt „Stacja: Dziedzictwo. Kolejowa mapa pamięci Skarżyska-Kamiennej”, realizowany przez Stowarzyszenie „Stacja Kultura” i Miejskie Centrum Kultury, angażuje wolontariuszy w dokumentowanie i ochronę kolejowych artefaktów. Historia Skarżyska-Kamiennej to dowód na to, jak infrastruktura transportowa potrafi wykreować tożsamość całego miasta i zbudować trwałe dziedzictwo, które budzi dumę kolejnych pokoleń.
źródła: ProSkarżysko, Almanach Historyczny- dr Maciej K. Cichoń, PAP, Ogólnopolska Baza Kolejowa
