To świętokrzyskie miasto skrywa prawdziwe perełki. Malownicze tereny rekreacyjne i zabytki

Port Lubianka i miejskie akweny – gdzie odpocząć nad wodą?

Największym zaskoczeniem dla turystów odwiedzających Starachowice po raz pierwszy jest rozbudowana baza rekreacyjna. W południowej części miasta czeka Port Lubianka – uznawany za jeden z najnowocześniejszych zbiorników wodnych w całym regionie świętokrzyskim. Położenie w bezpośrednim sąsiedztwie otuliny Sieradowickiego Parku Krajobrazowego nadaje temu miejscu wyjątkowy, mikroklimatyczny charakter.

Sercem kąpieliska jest oddane do użytku w 2023 roku dwupoziomowe molo – jedyna tego typu konstrukcja w województwie. Na odwiedzających czeka piaszczysta, strzeżona plaża, promenada spacerowa, betonowy natrysk wodny oraz restauracja PROMENADA 3R. Dla osób ceniących aktywność przygotowano wypożyczalnię sprzętu pływającego (kajaki, rowery wodne, deski SUP, trójkołowce), wyciąg do nart wodnych i wakeboardingu, boiska, siłownię plenerową, ściankę wspinaczkową oraz mini-skatepark. Ścieżka pieszo-rowerowa otaczająca zalew pozwala na długie spacery z widokiem na leśne wzgórza.

Lubianka to jednak niejedyny akwen w granicach miasta. Osoby poszukujące czystej wody i piaszczystego brzegu chętnie wybierają Kąpielisko Piachy, będące ulubioną przystanią plażowiczów i wędkarzy. Z kolei w północno-zachodniej części miasta rozciąga się Zbiornik Pasternik (Jezioro Starachowickie). Podzielony groblą na część rekreacyjną i ujęciową, oferuje urokliwą panoramę miejscowości na tle otaczających ją lasów Puszczy Świętokrzyskiej.

Muzeum Przyrody i Techniki – Wielki Piec, paryska maszyna parowa i legenda STAR-a

Drugim filarem tożsamości miasta jest jego niezwykłe dziedzictwo industrialne, zgromadzone na terenie Muzeum Przyrody i Techniki Ekomuzeum im. Jana Pazdura. Zaprojektowany na obszarze 8 hektarów kompleks mieści się w murach dawnych zakładów hutniczych i stanowi unikat w skali kontynentu.

Głównym punktem zwiedzania jest udostępniony w oryginalnym stanie Wielki Piec z 1899 roku. Obiekt prezentuje pełny ciąg technologiczny XIX-wiecznego hutnictwa – od estakady kolejowej, przez wieżę gichtową transportującą surowce, po halę lejniczą i kotłownię. W hucie znajduje się eksponat o światowej randze: jedna z największych na świecie stacjonarnych maszyn parowych, zaprezentowana pierwotnie podczas Powszechnej Wystawy Światowej w Paryżu w 1889 roku.

Starachowice były przez dekady stolicą polskiej motoryzacji ciężarowej. W halach muzealnych wyeksponowano kolekcję pojazdów marki STAR, wytwarzanych od 1948 roku w miejscowej Fabryce Samochodów Ciężarowych. Zwiedzający mogą zobaczyć historyczny model STAR 20, STAR-a 200, a także słynnego STAR-a 266R, który w 1988 roku pomyślnie ukończył wymagający Rajd Paryż-Dakar. Niezwykłą pamiątką jest również rekonstrukcja papamobile na podwoziu STAR-a 660M2, którym papież Jan Paweł II podróżował podczas pierwszej pielgrzymki do Polski w 1979 roku.

Od tropów dinozaurów sprzed 200 milionów lat po rzymskich hutników

Muzeum w Starachowicach zaskakuje wielowymiarowym podejściem do historii. W budynku dawnego kina Kotłownia urządzono ekspozycję paleontologiczną. Prezentuje ona skamieniałe tropy płazów i gadów triasowych oraz jurajskich, odkryte w skałach Gór Świętokrzyskich. Realistyczne modele prehistorycznych zwierząt w naturalnych rozmiarach przenoszą odwiedzających w świat sprzed ponad 200 milionów lat.

Tradycje obróbki żelaza sięgają tu jednak jeszcze odleglejszych czasów. W uczynionym częścią muzeum Archeoparku zrekonstruowano starożytną osadę hutniczą z okresu wpływów rzymskich. Co roku organizowane są tu pokazy wytopu żelaza w tradycyjnych piecach dymarskich („Żelazne Korzenie”), podczas których edukatorzy prezentują dawne rzemiosła

Niezwykła fuzja dwóch osad i najstarsze perełki architektury

Historia Starachowic ukształtowała się z połączenia dwóch odrębnych osad: rolniczo-handlowego miasteczka Wierzbnik (założonego z inicjatywy benedyktynów ze Świętego Krzyża i lokowanego w 1624 roku) oraz przemysłowej wsi Starachowice, rozwijanej na dobrach wąchockich cystersów wokół wielkiego pieca z 1789 roku. Szerszy rozwój huty nastąpił w I połowie XIX wieku w ramach staszicowskiego planu budowy „ciągłych fabryk żelaznych nad Kamienną”. Formalne połączenie obu miejscowości nastąpiło w 1939 roku.

Najstarszym murowanym zabytkiem Starachowic pozostaje Kościół pw. Świętej Trójcy w dawnej dzielnicy Wierzbnik. Wzniesiony z fundacji benedyktynów w 1681 roku, do dziś stanowi serce najstarszej części miasta. Atrakcją poprzemysłową jest także Starachowicka Kolej Wąskotorowa, oferująca przejażdżki zabytkowym składem na trasach do Lipia oraz z Iłży do Marcul.

Miejscowość otoczona jest gęstym pierścieniem zieleni – Lasy Starachowickie od północy oraz Sieradowicki Park Krajobrazowy od południa sprawiają, że miasto jest znakomitym punktem wyjścia na szlaki piesze i rowerowe (m.in. czarny szlak na Wykus czy czerwony szlak do Wąchocka).

Jak zaplanować wizytę? Wskazówki i dojazd

Starachowice są dobrze skomunikowane z większymi ośrodkami regionu. Leżą przy drodze krajowej nr 42 (trasa Skarżysko-Kamienna – Ostrowiec Świętokrzyski) oraz drogach wojewódzkich nr 744 (kierunek Radom) i nr 756. Odległość od Kielc wynosi około 55 km, od Skarżyska-Kamiennej 20 km, a od Ostrowca Świętokrzyskiego około 30 km. Turystów podróżujących koleją obsługuje stacja Starachowice Wschodnie na linii nr 25, zapewniającej połączenia m.in. z Kielc, Krakowa i Warszawy.

Główne wejście dla zwiedzających Muzeum Przyrody i Techniki wraz z bezpłatnym parkingiem mieści się przy ul. Marszałka Piłsudskiego 95. Zwiedzanie odbywa się w grupach o pełnych godzinach. Miejscowa komunikacja miejska ZEC zapewnia sprawny dojazd autobusami w rejon większości atrakcji.

Wizytówka Starachowic to fascynujący dowód na to, jak przemysłowe dziedzictwo, prehistoryczne tajemnice oraz nowoczesne przestrzenie wypoczynkowe mogą wspólnie tworzyć wyjątkową przestrzeń na weekendowy wypad.

Odkryj uroki Starachowic podczas najbliższego weekendu – zabierz ze sobą aparat, rower i dobry humor, by przekonać się na własne oczy, ile niezwykłych historii i zielonych zakątków kryje to serce Gór Świętokrzyskich!

źródła: Świętokrzyskie Travel, Paweł Kołodziejski, „Czy jesteśmy tacy wyjątkowi? : Rzecz o historii pewnego miasta”, MOTOROZMAITOSCI.PL.