Gagaty Sołtykowskie – co to za miejsce?
Gagaty Sołtykowskie to niezwykły rezerwat przyrody położony w województwie świętokrzyskim, w gminie Stąporków, około 40 km od Kielc. Rezerwat utworzony w 1997 roku zajmuje powierzchnię blisko 14 hektarów i obejmuje teren dawnej kopalni odkrywkowej glin ceramicznych, która funkcjonowała do 1977 roku.
Miejsce to przyciąga nie tylko paleontologów, ale i miłośników niezwykłych krajobrazów. Teren dawnego wyrobiska, z hałdami i niewielkimi jeziorkami, przypomina krajobraz księżycowy, a minerały rud żelaza zabarwiają ziemię na malowniczy, czerwony kolor. Nazwa rezerwatu pochodzi od gagatu – niezwykle rzadkiej, bitumicznej odmiany węgla brunatnego, zwanej „czarnym bursztynem”. Ten cenny minerał, powstały z przesyconych żywicą fragmentów drzew iglastych, był niegdyś wydobywany w Sołtykowie do wyrobu biżuterii, zwłaszcza tej noszonej jako symbol żałoby narodowej po powstaniach w XIX wieku.
i
Największe ślady dinozaurów w Polsce
To właśnie tutaj odkryto największy dinozaurowy ślad w Polsce. Odcisk stopy drapieżnego allozauroida ma ponad 60 cm długości. Na podstawie tego znaleziska naukowcy ustalili, że potężny drapieżnik, który przemierzał te tereny, osiągał długość około 10 metrów, stanowiąc szczyt ówczesnej piramidy pokarmowej.
Oprócz tego giganta, w rezerwacie zidentyfikowano dziesiątki innych ścieżek należących do różnych gatunków dinozaurów. Tropy są doskonale zachowane w dolnojurajskich piaskowcach, które odsłoniły się podczas eksploatacji gliny. Dzięki temu Gagaty Sołtykowskie stały się jednym z najważniejszych punktów na mapie europejskiej paleontologii.
Zobacz Gagaty Sołtykowskie na zdjęciach
9
Tajemnica „Rodzinnego Spaceru”. Czy dinozaury kochały swoje dzieci?
To pytanie nie jest bezzasadne, jeśli przyjrzymy się najbardziej niesamowitemu znalezisku w Sołtykowie. Pod drewnianą wiatą chroniącą tropy znajduje się tzw. „rodzinny spacer” – najstarszy na świecie dowód na stadny tryb życia zauropodów.
Naukowcy odkryli tam równoległe szlaki dwóch dorosłych osobników oraz czterech młodocianych zauropodów, które poruszały się w jednym kierunku. Co więcej, jeden z młodych osobników szedł tuż u boku dziesięciometrowego dorosłego, co interpretuje się jako dowód na opiekę nad potomstwem. To odkrycie zaszokowało świat nauki, gdyż wcześniej sądzono, że te wielkie gady poruszały się raczej samotnie.
Jakie dinozaury żyły w Świętokrzyskiem?
Świętokrzyski ekosystem sprzed 200 milionów lat był tętniącym życiem obszarem doliny rzecznej. W Gagatach Sołtykowskich spotykamy ślady trzech głównych grup dinozaurów:
- Zauropody (ichnorodzaj Parabrontopodus): Długoszyje roślinożerce, które z czasem stały się największymi zwierzętami lądowymi w dziejach Ziemi
- Teropody (np. Kayentapus soltykovensis, Grallator): Dwunożne dinozaury drapieżne. Wśród nich wyróżniamy osobniki małe, średnie (jak dylofozaury) oraz gigantyczne allozauroidy
- Dinozaury ptasiomiedniczne (np. Anomoepus): Mniejsi roślinożercy, poruszający się zarówno na dwóch, jak i na czterech nogach.
Mało kto wie, że w Sołtykowie odkryto również unikatowe ślady płynącego teropoda – odciski pazurów pozostawione na dnie, gdy zwierzę unosiło się na wodzie i odbijało od podłoża.
Historia odkrycia tropów
Historia rezerwatu jako mekki paleontologów rozpoczęła się w 1970 roku, kiedy podczas rutynowych prac geologicznych w wyrobisku badacze z Uniwersytetu Warszawskiego natrafili na niezwykłe odciski w skale. Prawdziwy przełom nastąpił jednak później, głównie dzięki badaniom prof. Grzegorza Pieńkowskiego i dr. Gerarda Gierlińskiego z Państwowego Instytutu Geologicznego.
W kolejnych dekadach odkryto tu nie tylko tysiące śladów, ale także szczątki owadów jurajskich, skamieniałe rośliny (np. paprocie i skrzypy), a nawet kulistą strukturę, którą zinterpretowano jako gniazdo z jajami dinozaurów. Dzięki zaangażowaniu naukowców i leśników z Nadleśnictwa Stąporków, najważniejsze stanowiska zostały zabezpieczone wiatą i udostępnione zwiedzającym.
Nie tylko JuraPark – dlaczego naukowcy wolą Sołtyków?
Choć Bałtów słynie z pięknych modeli dinozaurów, to właśnie Gagaty Sołtykowskie oferują bezpośredni kontakt z oryginalnymi śladami in situ, czyli w miejscu ich powstania. Dla naukowca nie ma nic cenniejszego niż możliwość badania autentycznej powierzchni, po której stąpały zwierzęta miliony lat temu. Z tego powodu rezerwat jest uważany za kandydata na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Czy można je zwiedzać? Praktyczne informacje dla turystów
Rezerwat „Gagaty Sołtykowskie” jest otwarty dla turystów, a wstęp do niego jest bezpłatny. To idealne miejsce na rodzinną wycieczkę:
- Dojazd: Z drogi nr 42 (Odrowąż – Skarżysko-Kamienna) należy skręcić w drogę szutrową nr 6 (droga pożarowa). Na miejscu znajduje się leśny parking
- Szlak: Z parkingu do centrum rezerwatu prowadzi wygodna, 2-kilometrowa ścieżka edukacyjna przez las i tereny podmokłe
- Udogodnienia: Trasa jest wyposażona w drewniane pomosty i kładki, co sprawia, że jest dostępna dla osób z wózkami dziecięcymi i osób niepełnosprawnych
- Co zobaczysz: Główną atrakcją jest zadaszony pawilon, w którym można podziwiać oryginalne tropy zauropodów i teropodów. Choć nie wolno wchodzić do środka, ślady są doskonale widoczne z odległości umożliwiającej robienie zdjęć.
Czarny Bursztyn i krwawe polowania – mroczna przeszłość świętokrzyskiej ziemi
Wyobraź sobie dramatyczną scenę sprzed wieków: stadny marsz spokojnych zauropodów zostaje nagle przerwany przez atak drapieżników. Świadczą o tym krzyżujące się szlaki tropów roślinożerców i dwóch drapieżnych dylofozaurów odkryte w rezerwacie. Ta „utrwalona w kamieniu scena polowania” buduje niesamowite napięcie i pozwala nam dosłownie zajrzeć w przeszłość.
Dodatkowym smaczkiem są rzadkie ślady dinozaurów z odciskami śródstopia. Dinozaury zostawiały je prawdopodobnie wtedy, gdy skradały się do ofiary, odpoczywały lub odbywały tańce godowe, dotykając podłoża całą nogą, a nie tylko palcami.
Najczęstsze pytania o ślady dinozaurów w Polsce
- Gdzie znajdują się największe ślady dinozaurów w Polsce? Największy ślad dinozaura drapieżnego w Polsce, mierzący ponad 60 cm, znajduje się w rezerwacie Gagaty Sołtykowskie w województwie świętokrzyskim
- Jakie gatunki dinozaurów zostawiły swoje tropy w Sołtykowie? Są to przede wszystkim zauropody (wielkie roślinożerce) oraz teropody (drapieżniki, takie jak dilofozaury i allozauroidy). Znaleziono tam również tropy dinozaurów ptasiomiednicznych
- Ile lat mają tropy dinozaurów w Gagatach Sołtykowskich? Tropy pochodzą z okresu wczesnej jury, co oznacza, że mają około 200 milionów lat
- Czy zwiedzanie rezerwatu Gagaty Sołtykowskie jest płatne? Nie, wejście na teren rezerwatu oraz parking przed wejściem są całkowicie bezpłatne
- Co to jest gagat? Gagat to rzadka, bitumiczna odmiana węgla brunatnego, powstała z drewna drzew iglastych. Dzięki swojemu głębokiemu czarnemu kolorowi i połyskowi jest ceniony w jubilerstwie i nazywany „czarnym bursztynem”.
Gagaty Sołtykowskie to miejsce magiczne, gdzie historia Ziemi jest dosłownie na wyciągnięcie ręki. To tutaj możesz stanąć w miejscu, gdzie 200 milionów lat temu potężne gady opiekowały się swoim potomstwem i walczyły o przetrwanie. Jeśli szukasz pomysłu na niezwykły weekend w regionie świętokrzyskim, nie czekaj! Spakuj wygodne buty i ruszaj śladami dinozaurów do Sołtykowa. Przygoda czeka!
źródła: rezerwat Gagaty Sołtykowskie; Wikipedia; Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Radomiu; Powiat Skarżyski.
