Wojenne maszyny stoją tu pod gołym niebem. To świętokrzyskie muzeum kryje niezwykłe historie

Kuter torpedowy na lądzie i jego filmowa przeszłość

Największą gwiazdą ekspozycji plenerowej, która natychmiast przyciąga wzrok każdego zwiedzającego, jest kuter torpedowy ORP „Odważny”. Ta ważąca dziesiątki ton jednostka projektu 664 przez kilkanaście lat strzegła morskich granic Polski na Bałtyku. Co ciekawe, głównym projektantem całej serii tych pędzących z prędkością niemal 100 km/h okrętów był mieszkaniec Skarżyska-Kamiennej, inżynier Dionizy Wiśniewski. Służba na „Odważnym” nie należała do łatwych – potężny napęd oparty na zmodyfikowanych turbinach lotniczych generował ogromny hałas i wibracje, a 20-osobowa załoga miała do dyspozycji zaledwie pięć koi do spania.

Zanim okręt w 1988 roku osiadł na stałe na skarżyskim Rejowie, zaliczył wyjątkowy epizod na planie filmowym. Wystąpił w kultowej produkcji „Podróże Pana Kleksa”, służąc jako okręt wojenny floty Wielkiego Elektronika. Na jego pokładzie w filmowych ujęciach pojawia się sam Alojzy Bąbel, grany przez Zbigniewa Buczkowskiego, a o przeszłości przed kamerą przypomina do dziś zachowany na kadłubie numer taktyczny 458. Przetransportowanie tak gigantycznego kolosa było nie lada wyzwaniem: okręt płynął najpierw Wisłą do Sandomierza, skąd na specjalnej wielokołowej platformie samochodowej pokonał trasę lądową. Dziś obok jednostki znajduje się platforma widokowa pozwalająca spoglądać na pokład i cały park maszynowy z góry, zaś co roku w sierpniu wokół okrętu odbywa się Ogólnopolski Zlot Marynarzy.

Kolosy na dwuhektarowym placu – od Iła-14 po unikatowe pancerze

Plenerowy park militarny rozciąga się na powierzchni blisko dwóch hektarów i mieści około 130 eksponatów uzbrojenia ciężkiego. Całość podzielono na czytelne sekcje: lotniczą, pancerną, morską oraz artylerii lufowej i rakietowej. W części lotniczej nie sposób przegapić potężnego samolotu transportowego Ił-14 wyprodukowanego w 1958 roku. Ta mierząca niemal 32 metry rozpiętości skrzydeł maszyna waży prawie 13 ton i została przystosowana do zwiedzania – goście mogą wejść do wnętrza kadłuba oraz przyjrzeć się kabinie pilotów z gąszczem analogowych wskaźników i przełączników.

Pasjonaci wojskowej techniki pancernej natrafią tu na wyjątkowe rarytasy. W zbiorach spoczywa m.in. kadłub niemieckiego czołgu Panzerkampfwagen IV, wydobyty z pola bitwy z 1945 roku w miejscowości Lścin koło Jędrzejowa, a także samobieżne działo szturmowe Sturmgeschütz IV, którego zaledwie nieliczne egzemplarze przetrwały na świecie. Wśród samolotów odrzutowych wyróżnia się myśliwiec Jak-23 – jeden z zaledwie czterech zachowanych w polskich muzeach. Warto też zwrócić uwagę na wyrzutnię rakietową radzieckiego systemu obrony przeciwlotniczej S-75 „Wołochów” – identyczna konstrukcja zasłynęła w 1960 roku zestrzeleniem amerykańskiego samolotu zwiadowczego Lockheed U-2 nad ZSRR.

Dziedzictwo Huty Rejów i nietypowe tajemnice muzealnych sal

Samo miejsce, w którym utworzono placówkę, ma fascynującą przeszłość. Siedziba mieści się w XIX-wiecznym budynku administracyjnym dawnej Huty „Rejów”, wzniesionej z inicjatywy Stanisława Staszica w ramach Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Do dziś tuż obok można podziwiać malownicze ruiny wielkiego pieca oraz dawne układy hydrotechniczne rzeki Kamiennej.

Nazwa instytucji nawiązuje bezpośrednio do podziemnej organizacji konspiracyjnej „Orzeł Biały”, założonej w Skarżysku już w październiku 1939 roku. Jej członkowie – w tym lokalni robotnicy, nauczyciele i harcerze – prowadzili sabotaż i zbierali broń porzuconą w lasach. W lutym 1940 roku Niemcy rozbili siatkę i rozstrzelali około 500 konspiratorów w masowej egzekucji na pobliskim Borze.

Wewnątrz zabytkowego budynku przygotowano wystawy stałe, w tym ekspozycję „Skarżysko-Kamienna. Miasto i ludzie” oraz „Barwa i broń XX wieku”. Można tu zobaczyć unikalną broń strzelecką, w tym pistolet Mauser C96, karabin StG 44 czy historyczną amunicję zaprezentowaną w przekrojach. Ciekawostką jest fakt, że zbiory nieustannie się powiększają – trafiają tu m.in. zabytkowe egzemplarze broni przekazywane przez policję i sądy, a podczas prac porządkowych w magazynach zdarzyło się nawet odkryć uzbrojony pocisk zaklinowany w dwumetrowej lufie armatniej, który musieli neutralizować saperzy!

Informacje praktyczne – jak zaplanować wycieczkę?

Ekspozycja jest zlokalizowana przy ul. Słonecznej 90 w Skarżysku-Kamiennej, w sąsiedztwie trasy wylotowej na Kielce. Przy obiekcie dostępny jest obszerny, bezpłatny parking dla samochodów.

• Adres: ul. Słoneczna 90, 26-110 Skarżysko-Kamienna.
• Godziny otwarcia: Zwiedzanie jest możliwe przez 7 dni w tygodniu. W sezonie letnim (maj–sierpień) placówka działa w godzinach 8:00–20:00, w miesiącach przejściowych (kwiecień, wrzesień, październik) w zależności od miesiąca od 8:00 do 18:00 lub 19:00, natomiast w sezonie zimowym (listopad–marzec) od 8:00 do 16:00.
• Bilety: Bilet normalny kosztuje 22 zł, a ulgowy 12 zł. Dostępny jest także bilet rodzinny w cenie 65 zł oraz ulgi dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny czy kart seniora.

Na spokojne spacerowanie po terenie plenerowym oraz obejrzenie ekspozycji w budynku warto zaplanować od 1 do 2 godzin.

źródła: Muzeum Orła Białego - Urząd Miasta Skarżysko-Kamienna, ProSkarżysko, Świętokrzyskie Travel